مقدمه

پژوهشگران و متخصصان درمان اختلال نارسایی توجه/فزون کنشی را بعنوان یک نشانگان عصب تحولی بسیار ارثی توصیف می‌کنند که ناشی از نارسایی در کنش‌وری برخی از نواحی مغز است که با برنامه‌ریزی، آینده‌نگری، شروع و پایداری توجه، و خودکنترلی در ارتباط می‌باشد. نشانه‌های اصلی این اختلال شامل نارسایی توجه، تکانشگری و فزون کنشی است که با سطح تحول فرد ناهمخوان می‌باشد. بدین ترتیب این نشانه‌ها با گذشت زمان مشکلات کنشی معناداری را در زندگی روزانه فرد در موقعیت‌های مختلف ایجاد می‌کنند بطوریکه درگستره زندگی بر ارتباطات متقابل فرد مبتلا با محیط اثر منفی می گذارد. [رامسی، 2008، ترجمه مشهدی، 1390]

نشانه‌های اختلال نارسایی توجه/فزون کنشی منعکس کننده کنش‌وری ناکارآمد در برخی از نواحی مغز است که تصور می‌شود این نواحی کنش‌های برنامه ریزی، سازمان دهی، حافظه کاری، خودنظم جویی، مؤلفه‌های خود کنترلی را هدایت وکنترل می‌کنند.

اختلال ADHD سال ها پیش در کودکان شناسایی و تثبیت شد، ولی ادامه ی آن در بزرگسالی به تازگی به وسیله پژوهش ها مورد حمایت قرار گرفته است. عقیده سنتی که چنین اختلال هایی فقط در دوران کودکی تجربه می شوند و در نوجوانی از بین می روند، به تازگی جای خود را به بازشناسی این واقعیت داده که اختلال ADHD معمولا با گذشت زمان از بین نمی رود. [رسنیک، 2005، ترجمه سیفی، 1387]

اختلال نارسایی توجه/فزون کنشی (ADHD) یک اختلال عصب- روانپزشکی  است که معمولا ابتدا در اوایل کودکی، زمانی که کارکرد کودک تحت تأثیرات منفی نارسایی توجه  فزون کنشی  و تکانش گری  قرار می‌گیرد ظاهر می‌شود. [بارکلی ، 2010، ترجمه مشهدی، 1391). بزرگسالان مبتلا به این اختلال با احتمال بیشتری در زمینه نارسایی توجه، خودکنترلی  سازمان دهی  و مدیریت زمان  مشکلاتی را نشان خواهند داد. بارکلی [ترجمه مشهدی، 1391]

جدول 1-1- معیارهای DSM-IV-TR برای تشخیص اختلال نارسایی توجه/فزون کنشی

الف) یکی از مواردشماره 1یا2:

1-شش (یا بیش از شش) مورداز نشانه‌های نارسایی توجه زیر که حداقل برای شش ماه تداوم داشته، ناسازگار بوده و با سطح تحولی فرد نا همخوان باشد:

نارسانی توجه :

1-1:اغلب از عهده توجه دقیق به جزییات برنیامده یا در انجام تکالیف مدرسه یا سایر تکالیف‌ها از روی بی دقتی مرتکب اشتباه می‌شود.

1-2:اغلب در حفظ توجه بر تکالیف یا بازی‌ها با دشواری مواجه است .

1-3:اغلب وقتی به طور مستقیم مورد خطاب قرار می‌گیرد به نظر می‌رسد که نمی شنود.

1-4:اغلب از دستورالعمل‌ها پیروی نکرده و از عهده تمام کردن تکالیف مدرسه وسایر انواع کارها یا وظایف برنمی‌آید.

1-5:اغلب در سازماندهی و انجام تکالیف بامشکل مواجه است.

1-6:اغلب از درگیر شدن در تکالیفی که مستلزم تلاش ذهنی مداوم است (مانند تکلیف مدرسه یا تکلیف خانگی) اجتناب کرده، بیزاری یا بی میلی نشان می دهد.

1-7:اغلب اشیای ضروری برای انجام تکالیف یا فعالیت‌ها را گم می‌کند (مانند اسباب بازی، تکالیف مدرسه، مداد، کتاب یا ابزارها).

1-8: اغلب به آسانی بر اثر محرکهای مزاحم دچار حواس پرتی می‌شود.

1-9:اغلب در فعالیتهای روز مره خود فراموش کار است.

فزون کنشی:

2-شش(یا بیش از شش)مورد از نشانه‌های فزون کنشی-تکانش‌گری زیر که حداقل برای شش ماه تداوم داشته ، ناسازگار بوده و با سطح تحولی فرد ناهمخوان باشد:

2-1:دست‌ها و پاها اغلب بی قرار است و در حالت نشسته وول می‌خورد.

2-2:در کلاس یا دیگر موقعیت‌هایی که انتظار می رود یک جا بنشیند اغلب صندلی خود (جای خود) را ترک می‌کند.

2-3:در موقعیت‌های نا مناسب بیش از حد می دود یا بالا و پایین می‌رود (این وضعیت در نوجوانان و بزرگسالان ممکن است به احساس ذهنی بی‌قراری محدود شود).

2-4:برای شرکت آرام وبی سر صدا در بازی‌ها یا فعالیت‌های اوقات فراغت اغلب با مشکل مواجه است.

2-5:اغلب در حال جنب و جوش است و یا به گونه‌ای عمل می‌کند که گویی”موتوری در درونش قرار دارد و او را هل می‌دهد”.

2-6:اغلب بیش از حد حرف می‌زند.

تکانش گری:

3-1:اغلب قبل از تمام شدن پرسش‌ها پاسخ می‌دهد.

3-2:منتظر نوبت ماندن اغلب برایش دشوار است.

3-3:اغلب مزاحم کار دیگران می‌شود .

ب) برخی از نشانه‌های فزون کنشی- تکانش گری یا نارسایی توجه که موجب اختلال شده‌اند قبل از 7 سالگی وجود داشته‌اند.

ج) برخی از اختلال‌های ناشی از نشانه‌ها در دو یا بیش از دو موقعیت ( برای مثال، در مدرسه- محل کار- یا خانه) وجود دارند.

د) می بایست شواهد بالینی روشن و معناداری از اختلال در کنش‌وری اجتماعی، تحصیلی یا شغلی وجودداشته باشد.

ه) نشانه‌های این اختلال منحصراً طی دوره اختلال فراگیر تحولی، روان گسیختگی، یا سایر اختلال‌های روان گسستگی دیده نمی‌شود و با یک اختلال روانی دیگر (از جمله اختلال خلقی، اختلال اضطرابی، اختلال تجزیه‌ای یا یک اختلال شخصیت) بهتر توجیه نمی‌شوند.

کدگذاری مبتنی بر زیر نوع:

01/314: اختلال نارسایی توجه/ فزون کنشی، نوع ترکیبی: اگر هر دو ملاک الف1 و الف 2 برای شش ماه گذشته مطابقت کند.

00/314: اختلال نارسایی توجه/ فزون کنشی، نوع غلبه با نارسایی توجه: اگر ملاک الف1 برای شش ماه گذشه مطابقت کند ولی ملاک الف 2 مطابقت نداشته باشد.

01/314: اختلال نارسایی توجه/ فزون کنشی، نوع غلبه با فزن کنشی- تکانش گری: اگر ملاک الف 2 برای شش ماه گذشته مطابقت کندولی ملاک الف 1 مطابقت نداشته باشد. انجمن روان پزشکی آمریکا، 2000)

بارکلی [ ترجمه مشهدی، 1391]

 

جدول 1-2- نشانه‌های اختلال نارسایی توجه/فزون کنشی در طول زندگی

نشانه‌ها کودکی نوجوانی بزرگسالی
نارسایی توجه –        از روی بی دقتی دچار اشتباه شدن

–        به آسانی دچار حواس پرتی شدن

–        عدم توانایی در گوش دادن به دستورالعمل‌ها

–        در کامل نمودن تکالیف مدرسه و خانه ناموفق بودن

–        بی نظمی

–        فراموش کاری

–        به آسانی دچار حواس پرتی شدن

–        مشکل در تمرکز

–        در کامل نمودن تکالیف مدرسه و خانه ناموفق بودن

–        مشکل در مستقل کار کردن

–        ضعف در انجام تعهدها

–        به آسانی کسل شدن

–        بی نظمی

–        فراموش کاری

–     عدم توانایی در گوش دادن به دستورالعمل‌ها

–     عدم تکمیل تشریفات اداری

–     سراسیمه شدن در برخورد با پروژه‌های بزرگ

–     از دست دادن موعد‌های مقرر

–     بی نظمی، خصوصا در ارتباط با مدیریت زمان

–     فراموش کردن تعهدها

–     دیررسیدن به قرارهای ملاقات

تکانش گری –         مزاحم کار دیگران شدن

–         بدون فکر پاسخ دادن

–         رعایت نکردن نوبت

 

–      سوء استفاده از موادباتجربه آن

–      رابطه جنسی محافظت نشده

–      شریک‌های جنسی متعدد

–      از کوره در رفتن

–      رانندگی با سرعت بسیار بالا

–      تصادف

–      مزاحم کار دیگران شدن

–        استفاده افراطی از الکل یا تنباکو

–        سوء استفاده از مواد یا تجربه آن

–        رانندگی باسرعت بسیار بالا

–        تصادف

–        از کوره دررفتن

–        تغییرات شغلی به صورت تکانشی

–        مزاحم کار دیگران شدن

–        خرج کردن تکانشی پول

–        روابط زناشویی خارج از چارچوب

فزون کنشی –       بی قرارری و تکان خوردن

–       دویدن یا پریدن به طور نامناسب

–       ناتوانی در آرام بازی کردن یا انجام فعالیت‌های آرام

–       رفتار بیش از حد فعال، گویی که “توسط یک موتور در درون رانده می‌شود”

–         احساس “بی قراری”

–         پرمشغله به نظر رسیدن اما کار کمی انجام دادن

–     بی قراری

–     تکان خوردن

–     حرف زدن بیش از حد

–     انتخاب مشاغل پرتحرک تر

بارکلی [ ترجمه مشهدی، 1391]

شیوع اختلال نارسایی توجه

بارکلی (a 2006) پژوهش‌هایی را که درباره شیوع اختلال نارسایی توجه/فزون کنشی با استفاده از ملاک‌های تشخیصی رسمی (DSM) با طبقه بندی بین المللی بیماری‌ها –ICD-10، سازمان بهداشت جهانی 1993]

میزان شیوع در دامنه‌ای از 2 تا 5/9 درصد کودکان و نوجوانان (میانگین 9/4 درصد)؛ هنگامی از سنجش‌های بزرگسالان ملاک‌های DSM-III-R (APA، 1987) استفاده می‌شود 4/1 تا 3/13 (میانگین 9/5 درصد) و هنگامی که از ملاک‌های DSM-III-R (APA، 1987) استفاده می‌شود، شیوع این اختلال در دامنه 4/1 تا 9/8 درصد گزارش می‌شود.

 

نشانگان

  • نوع غلبه با نارسایی توجه اختلال نارسایی توجه/فزون کنشی

مبتلایان  به این اختلال نمی‌توانند به طور ارادی تمرکز کنند و به طور موثری توجه و تمرکز کامل خود را در انجام کارها به کار گیرند، به خصوص هنگامی که کارها به طور ذاتی لذت بخش نیستند، مانند مطالعه کردن، تسویه کردن صورت حساب یا طراحی پروژه‌ها.

برخلاف نشانه‌های فزون کنشی و تکانشگری که با افزایش سن کاهش می‌یابند، نشانه‌های  نارسایی توجه و مشکلات پردازش اطلاعات متعاقب آن، تا حدودی در طول زندگی ثابت می‌مانند [بیدرمن، مایک، فراون،2000].

علاوه بر نشانه‌های DSM، بزرگسالان مبتلا به اختلال نارسایی توجه/فزون کنشی از مشکلات دیگری از جمله «گم کردن وسایل»، «خیالاتی شدن و در رویا پردازی به سر بردن»، «مشکل در شروع و به پایان رساندن کارها»، «پرت شدن حواس با وقفه‌ها و چیزهای غیر مرتبط با فعالیت در حال انجام»، شکایت دارند [وایس و موری، 2003. به نقل ازبارکلی، ترجمه مشهدی، 1390].

  • نوع غلبه با فزون کنشی- تکانشگری

تکانشگری به عنوان مشکل در به تأخیر انداختن کامروایی نیازها و تنظیم کردن رفتار فرد یا عمل بدون تفکر تعریف می‌شود. تکانشگری در کودکان اغلب با توصیفاتی مانند این موارد مشخص می‌شود: فکر نکردن قبل از انجام کار، از اشتباهات خود درس نگرفتن، نیندیشیدن درباره خطرات یا نتایج اعمالشان و بدون فکر چیزی را بیان نمودن.

بزرگسالان مبتلا به اختلال نارسایی توجه/فزون کنشی اغلب احساس ذهنی بی قراری، ناآرامی، یا نشانه‌های نامحسوس تر بی قراری فیزیکی مانند تکان دادن پا، با دستان خود با اشیاء ور رفتن یا زیاد صحبت کردن را نشان می‌دهند. رامسی [2008، ترجمه مشهدی، 1390].

بسیاری از بزرگسالان مبتلا به اختلال نارسایی توجه/فزون کنشی «فزون کنشی روانی یا ذهنی» را گزارش می‌کنند، مثلاً؛ به راحتی رشته افکارشان به وسیله افکار و عقاید جدید مختل می‌شود این گونه حواس پرتی‌های مختلف درونی مشکلات کارکردی برای افراد مبتلا به این اختلال ایجاد می‌کند.

  • اختلال نارسایی توجه/فزون کنشی نوع ترکیبی

نوع ترکیبی رایج‌ترین زیر مجموعه اختلال نارسایی توجه/فزون کنشی در موقعیت‌های بالینی است. این گونه افراد ترکیبی از نشانه‌های نارسایی توجه و فزون کنشی- تکانشگری را تجربه می‌کنند که منجر به مشکلات دوگانه شناختی و رفتاری می‌شود.

Biederman

Mick

Faraone

Weiss

Murray

مطلب مرتبط :   مهمترین ابعاد و دسته بندی مهارتهای زندگی
دسته بندی : لوکس ترین ها