محاسن و معایب روش مصاحبه

این روش را نمی‌توان روش کامل ارزشیابی معلم دانست. به‌هیچ‌وجه نباید از آن به‌تنهایی استفاده کرد زیرا در جلسات مصاحبه ویژگی‌های از معلم مورد ارزیابی قرار می‌گیرند که ممکن است با معیارهای واقعی اثربخشی معلم ازجمله یادگیری شاگردان، ارتباط چندانی نداشته باشد.

از فواید این روش این است که روش مصاحبه تنها به مسئولان مؤسسه آموزشی کمک می‌کند که از میان داوطلبان شغل معلمی آنانی را که شرایط مناسب‌تری دارند انتخاب کنند، بلکه به داوطلبان نیز کمک می‌کند که آگاه شوند شغلی را که داوطلب آن هستند انتظاراتشان را برآورده می‌سازد یا نه. بهترین استفاده از این روش پس از جمع‌آوری نتایج ارزشیابی‌هایی که با روش‌های مختلف از کار معلم به‌دست‌آمده است در یک مصاحبه دوستانه رود رو، نقاط قوت و ضعف کارش با او در میان گذاشته شود و در رفع مشکلاتش هدایت گردد (سیف  1387، 488).

2. مشاهده از کلاس درس

در این روش اطلاعات موردنیاز به‌طور مستقیم از اعمال و رفتار معلم در کلاس درس گردآوری می‌شوند عمده‌ترین شاخص‌های اثربخشی معلم که مشاهده‌کننده (ارزیاب) به مشاهده و ثبت و ارزشیابی آن‌ها می‌پردازد به‌قرار زیراست.

  1. انتخاب روش‌های آموزشی متناسب باهدف‌های آموزشی درس
  2. استفاده از روش‌های متنوع آموزشی ازجمله روش سخنرانی، بحث و گفتگو، پرسش و پاسخ و غیره.
  3. رعایت ویژگی‌های فردی یادگیرندگان
  4. استفاده از تهیه طرح دری و سازمان‌بندی درست مطالب
  5. درست اداره کردن کلاس و استفاده حداکثر از وقت کلاس

معمولاً مشاهده از کلاس درس معلم به دو صورت غیررسمی و رسمی صورت می‌پذیرد. مشاهده غیررسمی (سری به کلاس زدن، خبری از کار معلم گرفتن، دیداری از کلاس به عمل آوردن) نیز نامیده می‌شود.

مشاهده رسمی از کلاس درس به زمان بیشتری نیازمند است و در آن روش‌ها و فنون مختلفی مورداستفاده قرار می‌گیرند و نمونه‌های بزرگ‌تری از آموزش معلم ثبت و ضبط می‌شود (سیف  1387، 490-488).

مهم‌ترین روش و فنون جمع‌آوری اطلاعت درروش مشاهده رسمی به‌قرار زیر است:

روش تعیین فراوانی یا دفعات رفتار: روز نشان وفرست (1973) چندین روش تعیین فراوانی یا تعیین تعداد رفتارها یا رویدادهای کلاسی را معرفی کرده‌اند. روشی که وقوع رفتار، رویداد، یا تعامل خاصی را تعیین می‌کند و روش طبقه‌بندی نام دارد. در این روش، طبقات مختلفی از رویدادهای کلاسی تعریف می‌شوند و مشاهده‌گر فراوانی یا دفعات وقوع آن‌ها را در کلاس درس معلم مورد مشاهده قرار داده آن را ثبت می‌نماید (نقل از سیف  1387، 490).

روش درجه‌بندی که در این روش مشاهده‌گر، در طول مدت مشاهده از کلاس معلم، میزان وقوع یک رفتار خاص را به‌صورت درجه‌بندی (مثلاً کم، زیاد و متوسط) ثبت می‌کند. این روش عموماً برای ثبت عوامل آموزشی که جنبه‌ی استنباطی و تفسیری بیشتری از سوی مشاهده‌گر دارند به کار می‌روند. مثلاً میزان‌گرمی کلام و یا اشتیاق معلم به کارآموزشی خود.

روش نقلی: مشاهده‌گر یک گزارش نسبتاً کامل و طبیعی ازآنچه در کلاس درس معلم رخ می‌دهد تهیه می‌نماید  اما برخلاف روش‌های بالا هیچ‌گونه طبقه‌بندی یا تعبیر و یا تفسیری به گزارش خود نمی‌افزاید.

مشکل نمونه‌گیری از آموزش معلم به کمک مشاهده

این روش نمونه کاملی از آموزش معلم به دست نمی‌دهد. لازم است آموزش معلم بیش از یک‌بار مورد مشاهده قرار گیرد و نتایج حاصل از جلسات مشاهده باید قابل‌تعمیم به همه انواع آموزش‌های معلم باشد.

اما اگر قرار است که نتایج مشاهده برای بهبود آموزش معلم به کار روند در آن صورت نا پایایی و تعمیم ناپذیری نتایج چندان نگران‌کننده نخواهد بود.

مطلب مرتبط :   تربیت معنوی و رابطه ی آن با تربیت دینی و تربیت اخلاقی

محاسن و معایب روش مشاهده کلاسی

استفاده از دیدارهای کلاسی توسط همکاران معلم (  مدیران و متخصصان) برای ارزشیابی  از آموزش نه‌تنها نادرست بلکه توهین‌آمیز است. (اسکریون 1981، 251). رفتن به کلاس درس معلم جریان طبیعی آموزش او را به هم می‌زند و مانع می‌شود که مشاهده‌گر نمونه‌ی درستی از آموزش معلم به دست آورد. دوم اینکه تعداد دیدارها از کلاس درس حتی اگر تصادفی هم باشند نمی‌توانند  آن‌قدر زیاد انجام‌پذیرند که قابل‌تعمیم به‌کل آموزش معلم باشند.

سوم اینکه مشاهده گران معمولاً در مشاهده از آموزش و درس علم خالی از تعصب عمل نمی‌کنند؛ و بالاخره اینکه هیچ‌چیز را در کلاس درس نمی‌توان مشاهده کرد که به‌عنوان پایه‌ای برای یک نتیجه‌گیری درست درباره‌ی شایستگی معلم بتوان از آن سود جست.

هولی (1981، 90) گفته است تنها مشاهده‌ی کلاس است که به ما دید درستی از جو کلاس ، ارتباط و تعامل معلم و شاگرد و کارکردهای دیگر کلاس به دست می‌دهد؛ بنابراین در ک بهتر مشکلات  روش کار معلم و یافتن راه‌های درست آن تنها از راه مشاهده‌ی مستقیم کلاس درس او میسر است.

استودولسکی (1991، 188) در رابطه با نقش مشاهده کلاسی در ارزشیابی معلم گفته است:

حذف مشاهده مستقیم از ارزشیابی معلمان غیرقابل‌تصور است. چگونه کسی می‌تواند از معلمان ارزشیابی به عمل آورد، بدون اینکه شاهد فعالیت آن‌ها در کلاس درس باشد؟ بااین‌حال، نباید به ارزشیابی تا آن اندازه اهمیت داده شود که بسیاری جنبه‌های غیرقابل مشاهده و مهم آموزش نادیده گرفته شوند. شاید یک ارزشیابی آرمانی از معلم آن باشد که منابع چندگانه اطلاعاتی درباره آموزش معلمان و تأثیراتی که بر شاگردانشان به‌جای می‌گذراند را باهم به کار گیرد.

3. استفاده ازنظر دانش‌آموزان

درروش استفاده ازنظر دانش‌آموزان، مدیران و مسئولان موسسه‌های آموزشی به‌طور رسمی یا غیررسمی نظر دانش آموزان  را درباره‌ی ویژگی‌های  مختلف شخصی و حرفه‌ای معلمان موسسه خود جویا می‌شوند و براساس نظر آنان به قضاوت درباره میزان شایستگی معلمان می‌پردازند.

بهترین و متداول‌ترین  راه نظرخواهی از شاگردان برای ارزشیابی از کار معلمان، تهیه و اجرای پرسشنامه‌های نظرخواهی است.

پرسشنامه‌های نظرخواهی از دانش آموزان

ساده‌ترین شکل پرسشنامه‌ی نظرخواهی دانش آموزان پرسشنامه‌ای است که استاد برای سنجش نظریه‌ای دانشجویان خود در یک درس خاص به کارمی گیرد. این‌گونه پرسشنامه‌ها برای دروس معین بسیار مفید، آموزنده و قابل‌استفاده است.

پرسشنامه‌های نظرخواهی ویژه دروس خاص  صرفاً به‌عنوان ارزشیابی تکوینی برای مقاصد بازخورد و اصلاح و بهسازی آموزش مفیدند.

یکی از پرسشنامه‌های جامع و چندبعدی که برای اکثر دروس غالب مدرسان دانشگاهی قابل‌استفاده است پرسشنامه ارزشیابی دانشجویان از کیفیت آموزشیاست که دارای نه بخش به شرح زیر است:

  1. ارزش علمی _یادگیری درس
  2. علاقه و اشتیاق مدرس به موضوع درس
  3. روشنی و سازمان‌بندی مطالب
  4. تعامل گروهی
  5. در دسترس بودن معلم
  6. جامعیت مطالب آموزش داده‌شده
  7. امتحان و نمره‌گذاری
  8. مطالب خواندنی و تکالیف
  9. نظر کلی (سیف 1387، 502-469).

یک ابزار جامع، ارزشیابی معلم سیستم ارزشیابی معلم  و درس است که یک سیستم کامپیوتری  است این سیستم ارزشیابی شامل 400 سؤال است که برحسب محتوا دسته‌بندی‌شده‌اند. معلمان مختلف می‌توانند از میان این سؤال‌ها هر تعدادی را  که مناسب کار خود می‌دانند برگزینند و مورداستفاده قرار دهند. (سنترا  1989، 502)

انواع سؤال‌های پرسشنامه‌های نظرخواهی

یک دسته از سؤال‌ها باید مختص درس باشند که جنبه‌های مختلف آن یعنی هدف‌ها، سازمان‌بندی، مناسب بودن، فایده بخشی، دشواری، سهولت و غیره را معرفی کنند دسته  دیگر سؤال‌ها باید ویژه آموزش معلم باشند که مهارت‌های آموزشی معلم، روشنی  توضیحات او، تعامل با دانشجویان و غیره را شامل شوند.

مطلب مرتبط :   تعریف سازگاری اجتماعی دانش­ آموزان در مدرسه از دیدگاه روانشناسی

محاسن و معایب روش استفاده ازنظر دانش آموزان

  1. نظر شاگردان نسبت به کار معلم به‌درستی معرف شایستگی معلم نیست بلکه صرفاً منعکس‌کننده رضایت خاطر یا عدم رضایت خاطر شاگردان معلم از اوست.
  2. جنسیت معلم و شاگرد در نحوه ارزشیابی شاگردان از معلمان مؤثر است.
  3. تعداد شاگردان کلاس سطح دشواری درس نوع درس و سطح تحصیلات بر نحوه ارزشیابی شاگردان از معلمان تأثیر می‌گذارد.
  4. نظر دانشجویان نسبت به معلم بیشتر تحت تأثیر رفتار دوستانه معلم، شیوه‌های سرگرم‌کننده و به‌اصطلاح اغواگرانه او و ویژگی‌های کلی و شهرت و اعتبار اوست.
  5. شاگردان منبع اصلی اطلاعات درباره توفیق معلم دررسیدن به هدف‌های آموزشی درس و نحوه برخورد او با شاگردان و روش‌های ارائه درس و کلاس داری هستند.
  6. استفاده ازنظرهای شاگردان یک معلم برای داوری درباره کار او از هر روش دیگر ارزشیابی امکان‌پذیرتر است.
  7. نظر شاگردان نسبت به معلمانشان وسیله مناسبی برای ایجاد ارتباط بین شاگردان و معلم فراهم می‌آورد و بهترین راه تأثیرگذاری متقابل بر هر دو طرف ذینفع است (سیف 1387، 504).

4. استفاده از والدین دانش آموزان

این روش مکمل روش استفاده ازنظر دانش آموزان و دانشجویان است.

پرسشنامه‌های نظرخواهی از والدین

سؤال‌های پرسش‌نامه‌های  نظرخواهی از والدین غالباً موضوعاتی را در رابطه باکم و کیف تکالیفی که معلمان به دانش آموزان می‌دهند تا در خانه انجام دهند، چگونگی بازخوردی که والدین در رابطه با فرزندانشان از معلم و مدرسه دریافت می‌کنند و مواردی از این قبیل را شامل می‌شوند.

محاسن و معایب روش استفاده ازنظر والدین

این روش به‌عنوان یک منبع بازخورد اطلاعاتی برای بهبود کیفیت کار معلمان، به‌ویژه بالا بردن سطح ارتباط بین معلم و والدین، روش بسیار مفیدی است. این روش نیز  دارای همان معایبی است که روش استفاده ازنظر دانشجویان دارد. عیب مهم دیگر این روش افت اطلاعاتی آن است؛ اما شرط مفید بودن این روش تهیه پرسش‌نامه‌ها مطابق اصول صحیح تهیه شوند و نتایج برای اصلاح و بهسازی آموزش معلمان بکار رود.

5. استفاده از یادگیری دانش آموزان

سنترا (1989، 104) بر این باور است که استفاده از یادگیری شاگردان عادلانه‌ترین و عینی‌ترین روش سنجش اثربخشی معلم است.

همچنین تاکرواسترانگ (2006، 156) می‌گویند اطلاعات مربوط به یادگیری دانش آموزان به هر شکلی که باشد برای ارزشیابی درست از اثربخشی کار معلم ضروری است. مثلاً می‌توان از معلم خواست تا به‌عنوان نمونه کار خود موضوع مشخصی را باهدف‌های آموزشی محدودی به گروهی از دانش آموزان تدریس کند و سپس میزان یادگیری شاگردان را با وسایل مختلف اندازه بگیرد. دی این صورت اگر دانش آموزان به هدف‌های از پیش تعیین‌شده رسیده باشند روش معلم موفقیت‌آمیز تلقی خواهد شد در غیر این صورت روش او ضعیف است و به کمک و اصلاح نیازمند

استفاده از آزمون‌های عملکرد آموزشی

در این روش ابتدا معلمان در معرض یک درس خرد قرار می‌گیرند. درس خرد یک مطلب از پیش تهیه‌شده است درباره موضوع خاصی که از معلمان خواسته می‌شود تا آن را آموزش بدهند. سرانجام در پایان درس دانش آموزان با سؤال‌هایی شبیه به سؤال‌هایی که در ابتدا به معلمان نشان داده‌شده بود امتحان می‌شوند. میزان پیشرفت یادگیرندگان دررسیدن به هدف‌های درس به‌عنوان شاخصی برای اثربخشی کار معلمان مورداستفاده قرار می‌گیرد

– Rosenshine, B.&Furst

– Scriven

— Holley

– Stodolsky

-I.S.E.E.Q

– Centra

– Tucker, P.D., & Strong

دسته بندی : لوکس ترین ها