هدف از فعّالیّت های هنری درمدارس
غرض از فعّالیّت های هنری درمدارس این است که دانش آموزخلاقیت داشته باشد، توهمی مفید بیافریند، بینشی را حکایت کند، باطنی از یک انسان به نمایش بگذارد یا یک واقعه را تجسم کند. هنرمی تواند توانایی ترکیب و ساخت را در دانش آموزان تقویت کند، تخیل آن ها را توسعه دهد یا زیرسازی برای تفکرباشد. هنر می تواند موجب ایجاد فضایی باشدکه درآن فضا فعّالیّت هنری، روحیه همکاری با دیگران، روحیه کرامت و امیدبخشی رشدیابد. از طریق هنرمی توان توانمندیهای کودکان و نوجوانان را به خودشان تفهیم کرد و به آن ها جرأت حرکت و رشد داد. یکی از کارهای تربیتی، تفهیم علاقه ها و ذوق های دانش آموزان به آن هاست و این که به چه مصادیقی ازعلاقه ها رسیده اند، کدام یک را فهمیده اند، نه کدام یک عمل کرده اندو درعمل درحمل کدام یک مهارت یافته و انجام آن برایشان راحت و آسان شده است؟(کیومرثی، 1389: ص39)
آشنایی کودکان با اساس هنرها نه تنهابه آنان توانایی بیان اندیشه با شیوه های هنری( زبان هنر) را می دهدبلکه قدرت تجزیه و تحلیل رویدادهای اطراف و همچنین دقت را درآن ها تقویت می کند.سیر تکاملی هنربا فعّالیّت پویای ذهن، رشد اندیشه های پربار و ذوق هنری، دقت، حافظه نظری، فعّالیّت فیزیکی وسنجش نظری ارتباط نزدیک دارد (محمدپور، 1382: ص12).
کودکان دبستانی بایدبتوانندمهارت های پایه را فراگیرند، نیازها و خواسته های خود را به دیگران بفهمانند و اندیشه ها و احساسات دیگران را نیزبفهمند و در ایجاد ارتباط انسانی و روابط عاطفی با دیگران و فرصت های بیشتریادگیری، فراگرفتن مهارت های حرکتی و برخورداری از نشاط و شادمانی و موفقیت کسب نمایند و به این وسیله قادربه رشدشخصیت و قدرت آفرینندگی خود باشند. در این باره فعّالیّت ها و محتوای برنامه های درسی هنرنخستین گامی است که درجهت آموزش مهارت های اساسی برداشته می شود و نیز موقعیت های یادگیری پرباری را برای همه آن ها فراهم می سازد(اسپارک، 1989).

اهداف برنامه درسی هنر درآموزش ابتدایی
هدف غایی
هدف غایی درس هنر برگرفته ازدیدگاه اسلام در مورد فلسفه حیات است و همسو با برنامه درسی ملی همانا دست یابی به مقام خلیفه الهی و قرب الهی است.
اهداف کلی
چنانچه بخواهیم اهداف کلی درس هنر را درارتباط با برنامه درسی ملی ارائه دهیم، ماتریسی به شکل ذیل خواهیم داشت:

تفکروتعقل تخیل، حل مسئله، تفکرانتقادی، ابداع وخلق، تفکرسیستمی، پرسش گری، کاوش گری، هدایت مشاهدات تحلیل، قضاوت براساس شواهد، تصمیم گیری، قضاوت بر اساس نظام معیار (تعقل )، تأمل درخود، خود ارزشیابی
ایمان وباور نگرش توحیدی، کرامت وقدرت اراده و انتخاب انسان، ارزشمندی تفکروتعقل، ارزشمندی مخلوقات، هدفمندی خلقت، ارزشمندی علم وعلم جویی، ارزشمندی نهادخانواده، وطن دوستی
علم کشف جهان به عنوان فعل خداوند، خودآگاهی، فرهنگ وهویت
کار وعمل ومجاهدت یادگیری مستمر، خود مدیریتی، انجام واجبات و ترک محرمات، مشارکت، همیاری، مهارت کار بادیگران، مهارت های ارتباطی، مهارت رهبری، مطالعه و پژوهش، استفاده ازفناوری اطلاعات و ارتباطات، تولیدمحصول
اخلاق و آداب حفظ وپالایش انگیزه ها(نیت )، خودپایی و خودپالایی، اعتمادبه نفس، مسئولیت پذیری، انعطاف، اخلاق حرفه ای، پشتکار، نظم و قانون مداری، صدق، صبر، عدالت خواهی و حق طلبی، حسن خلق، احسان و رأفت، قناعت، استقامت و حیا

اهداف تفضیلی
اهداف تفضیلی برنامه درسی هنر در دوره ابتدایی همسو با اهداف کلی دوره ابتدایی با توجه به کارکرد اولیه و ثانویه آن ها تهیه و تدوین گردید. اهداف کلی دوره ابتدایی (مصوب29/02/1379) درهشت بخش اعتقادی، اخلاقی، علمی و آموزشی، فرهنگی و هنری، اجتماعی، زیستی، سیاسی و اقتصادی تنظیم شده است که اهداف ساختاری درس هنرمشخصاً در ارتباط با بخش فرهنگی و هنری شکل گرفته است و اهداف ثانویه آن نیزمی تواند در ارتباط با اهداف کلی دیگربخش ها تدوین شود.
اهداف تفضیلی برنامه درسی هنردوره ابتدایی همسو با اهداف بخش فرهنگی – هنری عبارتنداز:
1- توانایی ارتباط باخلقت:
2- پرورش روحیه زیبایی شناختی؛
3- توانایی تولیدمحصول هنری؛
4- آشنایی بامیراث فرهنگی؛
5- توانایی نقدهنری؛
اهداف جزئی
کرمعلی و رحمانی (1387) اهداف جزئی درسه حوزه دانش، مهارت و نگرش را به شرح زیر می دانند:
اهداف حوزه دانشی:
1- آشنایی باخلقت به عنوان منبع الهام آفرینش های هنری
انسان درطبیعت زندگی می کند و نیزجزئی ازطبیعت است. طبیعت زیباترین عناصربصری را درخود دارد. که در رنگ ها و شکل های بسیارمتنوع قابل مشاهده است. گیاهان و گل ها و جانوران، سنگ ها وکوه ها، جویبارها و چشمه ها، آسمان، ماه، خورشید و ستارگان و… نظم وهماهنگی زیبایی دارندکه حواس انسان رابه خودجلب می کند و ازسوی دیگر او را در آفرینش آثاری که تمایل داردیاری می رساند.
2- آشنایی بارشته های هنری
دانش آموز برای آن که بتواندعواطف و احساسات و تخیلات خود رابه شکلی مناسب بروز دهدباید راه و روش دراختیارداشته باشد و این راه و روش همان رشته های مختلف هنری است. او باید با هریک از رشته های هنری به اندازه ای آشنا شودکه بتواندمتناسب با استعداد و علاقه ی خود در رشته هایی فعّالیّت نماید.
3- آشنایی مقدماتی با ابزار و مواد هر یک از رشته های هنری
دانش آموز بایدابزار لازم برای هر یک از رشته های هنری را بشناسد. برای مثال در کاردستی بایدچسب و قیچی را بشناسد وکاربرد آن ها را بداند همچنین باید مواد مورد نیاز و حتی بی استفاده ای را که درمحیط اطراف او وجود داردمثل انواع کاغذهای نقش دار ساده، سفید و رنگی، قو طی های مقوایی و پلاستیکی، تکه های چوب، برگ های رنگی، سنگ های رنگی کوچک و بزرگ و… را بشناسد و استفاده از هر یک را درساخت یک کاردستی زیبا تجربه کند.
4- آشنایی با میراث فرهنگی و هنری
قدمت هنربسیار زیاد است. مثلاً قدمت آثارنقاشی روی دیوارغارها به 7000 سال پیش از میلاد می رسد. انسان همواره سعی کرده آن چه را که برایش جالب توجه بوده و زندگیش را زیباتر کرده است به شکل هنر از خودبه جای بگذارد. وی ظروف و اشیای سفالی و فلزی، دست بافت ها و بناهای بسیار زیبا را از زمان های گذشته باقی گذاشته است که بیانگرنوع تفکر، نوع زندگی، تمایلات، نیازها و استعدادهای آن روزگار است. این میراث فرهنگی و هنری ما است. به همین دلیل است که برای مثال درکشور مایک چراغ گردسوز، یک زینت زنانه، یک تابلوی نقاشی، یک درچوبی قدیمی، همه ارزش فرهنگی دارند و ماباید درحفظ و نگهداری آن ها بکوشیم. این نشانه های هویت قومی و ملی ما و به قولی شناسنامه ی ما هستند و باید با ارزش شمرده شوند. در هرنقطه از سرزمین ما ایران بسیاری از این آثار وجود داردکه بایدکودکان با آن ها آشنا شوند و به ارزش مادی و معنوی آن هاپی ببرند.
اهداف حوزه نگرش:
دانش آموز با انجام دادن فعّالیّت ها، به توانایی خودپی می برد، خود را باور می کند و اعتماد به نفس به دست می آورد. او ضمن انجام دادن فعّالیّت ها توانایی هایش را توسعه می دهد و برای بهبودکارخود دانش هایی راکه در دو سطح دانش و مهارت وجود داردکسب می کند. مجموعه ی این فعّالیّت ها درساخت ارزش ها و باورهای او تأثیرمی گذارد. توجه او را به دنیای اطراف جلب می کندتمایلات و علاقه هایش را شکل می دهدو راه آینده ی او را هموارتر می سازد تا بتواند بهتر انتخاب کندو تصمیم بگیرد. نگرش های دانش آموز نسبت به هر چیز به زمینه های ذهنی و تربیتی او باز می گرددکه درمدت زمانی نسبتاً طولانی شکل می گیرد.
اهداف حوزه ی نگرشی که در برنامه پیش بینی شده است عبارتنداز:
1- توجه به زیبایی ها و پرورش حس زیباشناسی و خالق زیبایی ها؛
2- تمایل به ابراز افکار و احساسات با بیان هنری؛
3- توجه به توانایی های خود وکسب اعتمادبه نفس
4- علاقه به کاوشگری وکسب تجربه در رشته های مختلف هنری؛
5- توجه به حفظ آثار هنری و میراث فرهنگی؛
6- تمایل به برقراری ارتباط و مشارکت در فعّالیّت های گروهی.
اهداف حوزه ی مهارت:
1- توسعه مهارت های حسی
بینایی، بویایی، چشایی، شنوایی ولامسه حواس پنجگانه انسان راتشکیل می دهند. حواس پنجگانه ی انسان پنجره های وجود انسان به دنیای خارج اندکه در برابر پدیده های گوناگون واکنش نشان می دهند.در واقع حواس، نخستین ابزار برای شناخت تفکر و خلاقیت اند.
2- توسعه مهارت های گفتاری
دانش آموز در دوره ی دبستان یادمی گیرد، درست گوش دهد و حرف بزند. او برای دست یافتن به این هدف بایدبتواندخوب تمرکزکند، حروف، واژه ها و جمله ها را درست ادا کند. درصدای خود ازحالت عاطفی مناسب استفاده کند. ازحرکات چهره و دست ها به شکلی مناسب بهره گیرندتا مخاطب خود را کاملاً جذب کند و از همه مهمتردر حضورجمع بدون خجالت و ترس صحبت کند. فعالیت های قصه گویی و بازی های نمایش نیز طوری سازماندهی شده اندکه دانش آموز درجریان انجام دادن آن ها را به آرامی مهارت های گفتاری کسب کند.
3- توسعه مهارت های حرکتی برای کاربرد مواد، ابزار و فنون ساده ی هنر
درانجام دادن فعّالیّت های هنری ضرورت داردکه بین حواس، هماهنگی برقرارشود تا قادر شودآن چه را در ذهن دارد درقالب یک اثر هنری نشان دهد. کارهایی مثل نقاشی، کاردستی، تربیت شنوایی، قصه و بازی های نمایشی به شکلی سازمان دهی شده اندکه این دقت و هماهنگی را در سطوح مختلف ایجادکند و باعث توسعه ی این توانایی شوند.
4- توسعه ی قابلیت های تفکر
تفکرفرایندی است که طی آن فردمی کوشدبا استفاده از تجربه های گذشته اش با محیط سازگارشود و به تعادل برسد. تفکر، تعادل میان سه عامل احساس، حافظه و تخیل است. در تولید آثارهنری فرد از طریق حواس پنجگانه خود با طبیعت و محیط اطراف ارتباط برقرار می کند و شکل ها، اندازه ها، رنگ ها، تفاوت ها و تقارن ها را می بیند از همه ی این ها الهام می گیرد و این الهام را با عواطف درونی خودترکیب می کندسپس با مایه ای از اندیشه و تفکر راهی برای بیان غیرکلامی آن ها می یابد. بنابراین با استفاده از تفکرخودهمه ی اطلاعات را جمع آوری می کند و از آن ها بهره می گیرد و سپس اثری بدیع ویکتا را که پُر از رمز و راز است به وجود می آورد.
5- توانایی ابرازافکارواحساسات به زبان هنری
دانش آموزدبستانی پیش ازآن که با واقعیت های اطراف خودزندگی کند و آن ها را دریابد با برداشت های خود از آن واقعیت ها زندگی می کندبه عبارت دیگر او با تخیلاتی که از واقعیت ها در ذهن خودتصورکرده است زندگی می کندممکن است بیشترتخیلات او غیر واقعی باشندولی او آن ها را واقعیت محض می پندارد و آن گونه که خودحس می کندبا آن ها برخورد می کند. آموزگار بایداین وضعیت را درک کند و بپذیرد و ساعات درس هنر و فعالیت های هنری را طوری ترتیب دهدکه دانش آموز بی ترس وخجالت و بدون تقلید از هرنوع الگو آن چه را خود تشخیص می دهد در قالب فعّالیّت های هنری به طور آزاد انجام دهند. خلاصه این که نبایدکودکان را مجبورکرد مطابق خواست و سلیقه ی ما فعّالیّت کنندبلکه فعّالیّت هایشان را بایدطبق خواست، سلیقه و توانایی خود انجام دهند.
6- توسعه مهارت های اجتماعی
انسان موجودی اجتماعی است که ازطریق حرف زدن و تبادل عواطف و اندیشه، زمینه ی رشد خود و دیگران را فراهم می آورد. برقراری ارتباط با دیگران به مهارت هایی نیازداردکه ازکودکی آموخته می شود. بحث وگفت وگو، توصیف و بررسی ها، فعّالیّت های گروهی درنقاشی، کاردستی، سرودها و نغمه ها، قصه گویی و بازی های نمایشی در برقراری ارتباط به دانش آموزکمک می کند. همچنین، فعّالیّت هایی مانندتکمیل نقاشی های نیمه تمام وکامل کردن قصه یا خاطره با نقاشی و… به دانش آموزان این فرصت را می دهدکه در ارتباط با دیگران و تفکر و تخیل آن ها قرارگیرد. خود به آن هاعرضه می کند، آن ها را بپذیرد، از خود بداند و مشارکت درکارها را تجربه کند.
اهداف کلی برنامه درسی هنرپایه ششم ابتدایی
طبق مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی اهداف کلی دروه ابتدایی درپایه ششم عبارتند از:
1- تربیت عقلانی وتقویت تفکر.
2- تعمیق باور به ارزشمندی نهادخانواده، وطن، فرهنگ وهویت اسلامی – ایرانی وارج نهادن به میراث فرهنگی، قانون، صداقت و پاکی.
3- تقویت باور به هدفمندی خلقت، آیه بودن آن و ارزشمندی مخلوقات و درک قوانین و زیبایی.
4- آشنایی با آداب و مهارت های زندگی و به کارگیری آن ها.
5- آشنایی با تأثیرکار و تلاش در پیشرفت کشور، مشاغل و فرایندهای اقتصادی در محیط کار.
6- توانایی به کارگیری مهارت های اصلی زبان و خواندن متون زبان فارسی.
7- توانایی به کارگیری مفاهیم و مهارت های پایه ریاضی درحل مسائل روزمره زندگی.
8- نگرش ها و مهارت های پایه درخلق آثارفرهنگی – هنری با رویکرد تربیت هنری.
9- شناخت وکاربرد روش ها، مواد و ابزارهای علمی و فن آورانه در یادگیری و زندگی روزمره.
از آن جا که هنر دارای کارکرد اولیه و ثانویه می باشد، اهداف برنامه درسی هنر در دوره ابتدایی همسو با اهداف کلی دوره ابتدایی و با توجه به کارکرد اولیه و ثانویه آن ها تهیه و تدوین گردید.
کارکرداولیه درس هنردر ذیل اهداف کلی پایه ششم تحقق خواهدیافت:
1- تربیت عقلانی وتقویت تفکر.
2- تعمیق باور به ارزشمندی نهادخانواده، وطن، فرهنگ وهویت اسلامی– ایرانی و ارج نهادن به میراث فرهنگی، قانون، صداقت و پاکی.
3- تقویت باور به هدفمندی خلقت، آیه بودن آن و ارزشمندی مخلوقات و درک قوانین و زیبایی.
4- نگرش ها و مهارت های پایه درخلق آثارفرهنگی – هنری با رویکرد تربیت هنری.
و کارکرد ثانویه آن باعنایت به اهداف ذیل تحقق خواهدیافت:
1- آشنایی با آداب و مهارت های زندگی و به کارگیری آن ها.
2- آشنایی با تأثیرکار و تلاش درپیشرفت کشور،مشاغل و فرایندهای اقتصادی درمحیط کار.
3- توانایی به کارگیری مهارت های اصلی زبان و خواندن متون زبان فارسی.
4- توانایی به کارگیری مفاهیم و مهارت های پایه ریاضی درحل مسائل روزمره زندگی.
5- شناخت وکاربرد روش ها، مواد و ابزارهای علمی و فن آورانه دریادگیری و زندگی روزمره.
اهداف ویژه برنامه درسی هنردرپایه ششم ابتدایی
1- تربیت عقلانی وتقویت تفکر
– از آثار موجود درخلقت برای تولید آثارهنری الهام می گیرد.
– توانایی مشاهده را دارد.
– از قوّه تخیل خود استفاده می کند.
– انسان را به عنوان زیباترین وکامل ترین مخلوق خداوند و اشرف مخلوقات می شناسد.
– آثار هنری را نقد می کند.
– برای بیان افکار و احساسات خود درقالب فعّالیّت ها و محصولات هنری ازخلاقیت استفاده می کند.
– استعدادهای هنری خود را می شناسد.
– به اهمیت تفکرپی برده است.
2- تعمیق باور به ارزشمندی نهادخانواده، وطن، فرهنگ وهویت اسلامی– ایرانی و ارج نهادن به میراث فرهنگی، قانون، صداقت و پاکی.
– با فرهنگ، آداب و رسوم جامعه آشناست.
– به تجارب و دستاوردهای فرهنگی و هنری دیگران احترام می گذارد.
– به میراث فرهنگی کشور و حفظ آن علاقه مند است.
– ارزشمندی رشته های مختلف هنری را باور دارد.
– از مشاهده آثار هنری دیگران لذت می برد.
3- تقویت باور به هدفمندی خلقت، آیه بودن آن و ارزشمندی مخلوقات و درک قوانین و زیبایی.
– طبیعت و موجودات را به عنوان آثارخلقت الهی می شناسد.
– زیبایی را درخلقت و مخلوقات الهی درک می کند.
– درحفظ ونگهداری طبیعت و محیط زیست می کوشد.
– خلقت و جلوه های زیبایی را دوست دارد.
– به انسان به عنوان اشرف مخلوقات خداوند احترام می گذارد.
4- آشنایی با آداب و مهارت های زندگی و به کارگیری آن ها.
– توانایی کار باگروه و تعامل با دیگران را دارد.
– توانایی تصمیم گیر برای رسیدن به نتایج مورد نظر را دارد.
– همنوعان خود را دوست دارد.
5- آشنایی با تأثیرکار وتلاش درپیشرفت کشور، مشاغل و فرایندهای اقتصادی در محیط کار.
– مشاغل و رشته های مختلف هنری را می شناسد.
6- توانایی به کارگیری مهارت های اصلی زبان و خواندن متون زبان فارسی.
– توانایی بیان افکار و احساسات خود را در قالب قصه و نمایش (مکتوب و شفاهی) دارد.
– توانایی استفاده از مهارت های گفتاری را دارد.
7- توانایی به کارگیری مفاهیم و مهارت های پایه ریاضی درحل مسائل روزمره زندگی.
– تناسب و تقارن را درساخت محصولات هنری رعایت می کند.
8- نگرش ها و مهارت های پایه درخلق آثارفرهنگی – هنری با رویکرد تربیت هنری.
– از مهارت های حسی خود درست استفاده می کند.
– توانایی بیان افکار و احساسات خود را در قالب تولیدات هنری دارد.
– عناصر زیبایی شناختی را در محیط پیرامون خود به کارمی گیرد.
– درتولیدآثار هنری به توانایی های خود توجه دارد.
– به تولید آثار هنری علاقه دارد.
9- توانایی به کارگیری مفاهیم و مهارت های پایه ریاضی درحل مسائل روزمره زندگی.
– توانایی کاربرد و نگهداری ازابزار و مواد مناسب در هر یک از رشته های هنری را دارد.
– از فن آوری های نوین اطلاعات و ارتباطات استفاده می کند(نواب صفوی و همکاران، 1385: ص 32-30).

مطلب مرتبط :   مهمترین فواید ارزشیابی تکوینی  برای معلمان