برای جستجو در بین هزاران پایان نامه در موضوعات مختلف     

      و دانلود متن کامل آنها با فرمت ورد اینجا کلیک کنید     

 
دانلود پایان نامه

جدول 4-3: نتایج حاصل از تخمین تابع تولید چغندرقند بر اساس مدل کاب داگلاس 40
جدول 4-4: نتایج آزمون همخطی بین متغیرهای مدل 43
جدول 4-5: متوسط هزینه های یکنواخت سالانه استخراج و انتقال آب در مرودشت 48
جدول 4-6: هزینه هر مترمکعب آب 49
چکیده
مدیریت صحیح تقاضای آب با ایجاد انگیزه صرفه جویی در کشاورزان و بسترسازی علمی و عملی صرفه جویی می تواند مصرف بی رویه آن را کاهش دهد. یکی از روش های اعمال مدیریت تقاضای آب از طریق تعیین ارزش اقتصادی آب است. در این راستا، مطالعه حاضر با اهداف تعیین کشش قیمتی تقاضای آب و ارزش بهره وری نهایی آب در تولید چغندرقند در شهرستان مرودشت استان فارس و همچنین تعیین قیمت تمام شده آب و مقایسه آن با ارزش بهره وری نهایی آب در تولید چغندرقند صورت گرفت. جمع آوری اطلاعات به صورت مصاحبه حضوری با کشاورزان چغندرکار به روش نمونه گیری تصادفی در سال 1393 انجام شد. به منظور دستیابی به اهداف مطالعه پس از مقایسه های اقتصادسنجی و آماری، تابع تولید کاب داگلاس برای چغندرقند به عنوان مدل برتر انتخاب شد. نتایج، رابطه مثبت و معنی داری بین تعداد دفعات آبیاری، میزان بذر، سم شیمیایی، سطح زیر کشت و سابقه کار کشاورزی با میزان تولید چغندرقند نشان داد. بهره وری نهایی و ارزش تولید نهایی آب برای چغندرقند 05/1 کیلوگرم و 1890 ریال بدست آمد. همچنین هزینه هر مترمکعب آب نیز با لحاظ نرخ بهره10و20 درصد و دو نوع موتور پمپ برقی و دیزلی و در 4 سناریو محاسبه شد. حداقل و حداکثر هزینه هر مترمکعب آب در این سناریوها 1543 و 1698 ریال بدست آمد. در تمامی سناریوها در قیمتی برابر با قیمت تمام شده آب، کشش قیمتی تقاضا برای آب کوچکتر از یک (بین 54/5- تا 9/9-) محاسبه شد. بدین ترتیب کشش پذیری تقاضای آب نشان می دهد که سیاست های قیمتگذاری می توانند به عنوان اهرم مناسبی برای کنترل مصرف بی رویه آب در تولید چغندرقند شهرستان مرودشت باشد.
واژه های کلیدی: تابع تولید،بهره وری نهایی، کشش قیمتی تقاضای آب، قیمتگذاری آب،چغندرقند

فصل اول :
کلیات تحقیق
1-1- مقدمه
امروزه از آب به عنوان کالایی اجتماعی ـ اقتصادی یاد می‌شود و از آنجا که قیمت بیان کننده کمیابی هر کالای اقتصادی دیگر می‌باشد، در نتیجه ارزش آب نیز به عنوان یک کالای اقتصادی_اجتماعی باید بیان کننده کمیابی آن باشد. لذا اطلاع از ارزش آب در بخش های مختلف اقتصادی از جمله کشاورزی، نقش تعیین کننده‌ای در مدیریت منابع آبی و تقاضای آب دارد. درست است که عامل طبیعی خشکسالی در سال های اخیر باعث کمبود آب و پایین آمدن میزان آب قابل استحصال گردیده است، اما فقدان مدیریت صحیح منابع آبی، عدم تعریف درست مسئله کمبود آب و نبودن دیدگاه بلند مدت در نزد مصرف کننده به علت ضعف در اصول ترویجی و آموزشی، باعث گردیده در کشور، با مشکلات فراوانی روبرو گردیم. اثرات منفی ناشی از عدم بهره برداری مناسب از منابع آب، کاهش درآمد، تولید و بازدهی در بخش کشاورزی نه تنها باعث ناامیدی کشاورزان و ایجاد مشکلات مالی برای آنها گردیده، بلکه اقتصاد کشور را نیز از استفاده کامل از توان این بخش برای دستیابی به توسعه محروم ساخته است.
مدیریت تقاضای آب مستلزم بهره برداری بهتر و کاراتر از آب است که از طریق وضع قوانین، تدوین آئین نامه ها، استفاده از ابزارهای اقتصادی و برنامه ریزی و نظارت و مشارکت بهره برداران امکان پذیر می باشد. بنابراین هدف عمده مدیریت تقاضا کنترل میزان درخواست نهاده و بهره برداری کارآمد از آب و به تعبیری توسعه در عمق می باشد. با توجه به محدودیت عرضه منابع آبی در کشور ما به خوبی ملاحظه می گردد که تأکید بر مدیریت تقاضا امری لازم جهت سوق دادن منابع آبی به سمت استفاده پایدار از آنها می باشد. ایجاد دیدگاه های نوین سازگار با اهداف توسعه پایدار منابع در نزد بهره برداران و کنترل میزان بهره برداری از طریق ابزارهای موجود می تواند سرلوحه مدیریت تقاضای آب باشد (رنگانی جهرمی و محمدی، 1386). یکی از این ابزارهای مدیریت تقاضای آب نرخ گذاری صحیح آب است که به عنوان یکی از مؤثرترین ابزارهای کنترلی، در اختیار سیاستگزاران منابع آب می باشد. اصولاً قیمتگذاری آب قسمت مهمی از سیاستگذاری و برنامه ریزی منابع آب و مدیریت تقاضای آب است. ارزش اقتصادی آب و موضوع چگونگی قیمتگذاری آن در طول دهه ها در سطح بین المللی مورد بحث قرار گرفته و با افزایش محدودیت و کمیابی آب در بعضی از نقاط دنیا از جمله ایران بحث قیمتگذاری و روش های آن در سال های اخیر شدت گرفته است. طرفداران قیمتگذاری معتقدند که سیاست قیمتگذاری آب به طور معنیداری وضعیت عملیات مدیریت آب را بهبود می بخشد و اساساً به طور جزئی یا کلی هزینه های خدمات آب را می پوشاند و از طریق تأثیر در رفتار مصرف کنندگان، امکان استفاده منطقی از آب را فراهم می کند و از طریق تأمین سرمایه لازم نیز زمینه سرمایه گذاری در منابع پایدار به ویژه در کشاورزی آبی را مهیا می سازد. بدین ترتیب با سیاست های صحیح و منطقی قیمتگذاری آب می توان بر بازده آبیاری افزود و در نتیجه از مصرف بی رویه آب جلوگیری بسیار کرد. البته فرموله کردن سیاستهای قیمتگذاری باید با ملاحظات کشش پذیری و عدم کشش پذیری تقاضای آب در کشاورزی صورت گیرد و ابزار اقتصادی باید با نیازهای اجتماعی و شرایط محیطی همراه باشد(شجری و همکاران، 1388).
در سطح استان فارس بهره برداری از آب های زیرزمینی روند صعودی دارد و برخی مناطق این استان از جمله مرودشت از این نظر در شرایط بحرانی به سر می برد. افزایش تمایل کشاورزان به توسعه کشت محصولات زراعی، تقاضا برای حفر چاه های جدید و استحصال شدیدتر منابع آب از چاه های موجود را افزایش خواهد داد. این در حالی است که اولویت اقتصاد و معیشت در استان فارس متکی به بخش کشاورزی است و بیش از 95 درصد آب در این استان در بخش کشاورزی مصرف می شود (سازمان آب استان فارس، 1392). در شهرستان مرودشت کشاورزان به منظور حداکثر نمودن سود خود می کوشند تا هزینه استخراج و انتقال آب را به ارزش تولید نهایی آن برسانند. آنها به این منظور اقدام به برداشت بیش از حد آب از چاه ها، افزایش عمق چاه ها و حتی حفر غیرمجاز چاه ها می کنند. این موضوع از یک سو ناامیدی نسبت به آینده را در پی دارد و از سوی دیگر عوارض ناشی از کم آبی را شدت می بخشد. بدین ترتیب محدودیت منابع آبی و عدم صرفه جویی در مصرف آب (برداشت بیش از حد آب از چاه ها) در شهرستان مرودشت، موضوع قیمت گذاری آب را در منطقه از اهمیت ویژه ای برخوردار ساخته است.
چغندرقند با سطح زیر کشت حدود 97 هزار هکتار در کشور از جمله محصولات عمده و با اهمیت به لحاظ خودکفایی در تولید قند مورد نیاز داخلی می باشد (وزارت جهاد کشاورزی، 1392). متوسط طول دوره رشد چغندرقند 200 روز و متوسط آب مورد نیاز آن 8500 مترمکعب در هکتار در سطح کشور برآورد شده است. این در حالی است که با احتساب راندمان کاربرد آب حدود 50 درصد در اراضی فاریاب، میزان آب مصرفی برای کشت چغندرقند بالغ بر 17000 مترمکعب در هکتار برای رسیدن به 100 درصد عملکرد می باشد (کوچکی و همکاران، 1372). چغندرقند در استان فارس نیز از جمله محصولات استراتژیک است که دارای نیاز آبی بالایی نیز می باشد. در سال زراعی 91-1390، استان فارس با 3/12 درصد سطح برداشت چغندرقند، سومین رتبه را پس از استان های آذربایجان غربی و خراسان در کشور ر دارا است. میزان تولید چغندرقند کل کشور 7/4 میلیون تن برآورد شده است که معادل 6/5 درصد از کل میزان تولید محصولات زراعی میباشد. استان فارس با 7/9 درصد سهم از تولید کشور در جایگاه چهارم تولیدکنندگان این محصول قرار گرفته است (وزارت جهاد کشاورزی، 1392). شهرستان مرودشت با بیش از 27 درصد تولید، بالاترین سهم تولید را در استان فارس در اختیار دارد (وزارت جهاد کشاورزی، 1392). نیاز خالص آبیاری این محصول در منطقه مرودشت 9570 مترمکعب در هکتار و دوره کاشت و برداشت آن از اردیبهشت تا مهر ماه می باشد ( طرح بهینه سازی الگوی مصرف آب کشاورزی).
با توجه به آنچه بیان گردید و نقش حیاتی آب در تولید چغندرقند به عنوان یکی از مهمترین محصولات این منطقه و نیز با در نظر گرفتن نیاز آبی نسبتا بالای آن، این مطالعه با اهداف تخمین تابع تولید چغندرقند، تعیین کشش قیمتی تقاضای آب و ارزش بهره وری نهایی(ارزش اقتصادی) آب در تولید چغندرقند و همچنین تعیین قیمت تمام شده آب و مقایسه آن با ارزش بهره وری نهایی آب در تولید چغندرقند در شهرستان مرودشت صورت گرفت. به دنبال تعیین ارزش اقتصادی آب در منطقه امید است با مدیریت صحیح اقتصادی، استفاده از منابع آب این منطقه را به طریقی برنامه‌ریزی کرد که ضمن حداکثر استفاده از امکانات، موجبات حفاظت منابع آب منطقه را فراهم آورد و از طرفی با تعیین ارزش آب زمینه را برای صرفه‌جویی و جلوگیری از اسراف مهیا نمود.
1-2- ضرورت مطالعه
کمبود آب یکی از مهمترین مسائلی است که پایداری توسعه بخش کشاورزی ایران را دچار مشکل می نماید. به گواهی آمارهای مربوط به ظرفیت بالقوه و بالفعل آب کاهش کیفیت آب به سبب آلودگی های گسترده و نیز دخالت بشر در چرخه طبیعی آن، از عوامل بازدارنده ایجاد تعادل میان عرضه و تقاضای آب محسوب می شود. تحولات اقتصادی منابع طبیعی و طرح دیدگاه های جدید در مورد بهره برداری منطقی و مناسب از منابع به طور خاص موجب شده است که استفاده از دانش و ملاحظات اقتصادی و اجتماعی در برنامه ریزی و مدیریت عرضه آب جایگاهی مهم را به خود اختصاص دهد. در مدیریت عرضه آب، راه های توسعه منابع آب و بهره برداری بیشتر از آنها مطرح است. این راه حل ها اغلب به صورت احداث تأسیسات جدید و کارهای زیربنایی در بخش آب نمود پیدا می کند و به دنبال هدف توسعه در سطح یا عرضه هرچه بیشتر آب به جامعه می باشد.
همچنین در شرایطی که جوامع با بحران افزایش جمعیت روبرو بوده و منابع آب نیز برای تامین نیازهای این جمعیت رو به رشد، کافی نیست، به نظر می رسد اقتصادی‌ترین راه حل این بحران، به علت محدود بودن منابع آبی قابل دسترس، استفاده بهینه و افزایش بهره‌وری منابع آب در بخش‌های مختلف باشد.
در واقع موضوع مورد بررسی در این مطالعه از این جهت مهم است که مدیریت ضعیف آب آبیاری منجر به افزایش تقاضای آب و هدرروی قابل ملاحظه این منبع کمیاب گردیده است. از این رو اقتصاددانان، سیاستهای مدیریت تقاضای آب را راه حلی اجتناب ناپذیر برای این مسئله می دانند که در این باره می توان به تخصیص مجدد منابع آب، قیمتگذاری آب آبیاری، بهبود زیرساختها و معرفی بازار آب اشاره کرد( گومز لیمون و همکاران، 2004 و2005). مهمترین نقش قیمت آب را می توان توزیع متناسب آب بین متقاضیان و مصارف مختلف ذکر کرد. لذا تعیین مناسب قیمت آب باعث می‌شود که آب بین متقاضیان متناسب با فایده یا ارزش تولید نهایی توزیع گردد. نقش دیگر قیمت آب، ایجاد انگیزه برای صرفه‌جویی در مصرف آب و جلوگیری از اسراف و اتلاف آن است، چرا که ارزان و رایگان بودن آب باعث زیاده‌روی در مصرف آب می شود و انگیزه را برای حفاظت و استفاده اقتصادی آن تضعیف می‌کند (سلطانی، 1375).
در اقتصاد ارتباط بین هزینه کالاها و قیمت بازارشان به خوبی روشن است و اگر آب یک کالای اقتصادی معرفی و در یک بازار رقابتی عرضه شود از این قاعده مستثناء نخواهد بود. اما دریافت هزینه آب و خدمات آبیاری از مصرف کنندگان آب در بعضی از نقاط دنیا موضوع حساسی است که ریشه در ابعاد سیاسی، تاریخی، اجتماعی، مذهبی و اقتصادی آنها دارد. اساس پرداخت مصرف کننده برای آب باید بر پایه واقعی کردن کل هزینه آب از طریق قیمتگذاری منطقی باشد به گونه ای که هزینه زیرساخت های سیستم آب و هزینه تنظیم و نگهداری سیستم (برای تضمین پایداری سیستم) را در بر گیرد و در عین حال نیازهای فقرا نیز باید توسط دولت منظور گردد. همچنین دولت باید زمینه مشارکت بخش خصوصی به منظور تأمین سرمایه و سرمایه گذاری جهت پایداری سیستمها و منابع آبی و در نتیجه رسیدن به کارایی در استفاده از آب و حفاظت از منابع آبی را فراهم نماید (شجری و همکاران، 1388). محدودیت منابع آبی در شهرستان مرودشت و نقش حیاتی آب در تولید چغندرقند به عنوان یکی از مهمترین محصولات این منطقه و با توجه به نیاز آبی نسبتاً بالای آن، موضوع قیمت گذاری آب را در منطقه از اهمیت ویژه ای برخوردار ساخته است.
1-3- اهداف مطالعه
– تخمین تابع تولید چغندرقند در شهرستان مرودشت
– تعیین ارزش بهره وری نهایی آب در تولید چغندرقند

دسته بندی : علمی