برای جستجو در بین هزاران پایان نامه در موضوعات مختلف     

      و دانلود متن کامل آنها با فرمت ورد اینجا کلیک کنید     

 
دانلود پایان نامه
مقدمه و بیان مسئله
مقدمه
بدیهی است شاغلین در هر حرفه و صنعتی به عنوان نیروهای فعال و موثر در امر تولید و بهره وری محسوب می شوند لذا کارفرمایان باید به طور خاصی به سلامت کاربران و ایجاد فضایی مناسب با ویژگی های جسمی و روحی افراد بیاندیشند در دنیای کنونی علوم مختلف بخش عمده ای از مشکلات افراد را در سیستم های کاری گوناگون حل کرده است در این راستا نیز علوم و فنونی وجود دارند که از زوایای مختلف سلامت و بهداشت شاغلین و همچنینکارآیی آنها را مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار می دهد یکی ازاین علوم، ارگونومی یا مهندسی فاکتورهای انسانیمی باشد. ارگونومی علمی است که از تطابق هر چه بیشتر کار با کاربر سخن می گوید (1)واز دو واژه یونانی ارگوبه معنای کار ونومیبه معنای قاعده و قانون طبیعی ریشه گرفته و در لغت به معنای قانون کاریا ارتباط بین کارگر و محیط کار تعریف شده است. این واژه نخستین بار در سال 1875میلادی به وسیله فردی به نام وو جسیچ جاستر در یک روزنامه لهستانی به کار برده شد.علم ارگونومی یا همان مهندسی فاکتورهای انسانی مجموعه ای از علوم پایه مختلف ازجمله فیزیولوژی، روانشناسی، فیزیک، مکانیک و جامعه شناسی است که این علوم پایه در کنار یکدیگر به طراحی بهتر سازمان برای بهره وری بیشترکمک می کنند(2). ارگونومینوعی مطالعه علمی افراد (شامل خصوصیات – عادات – محدودیت ها)و کار آنها(فعالیت های جسمی و فکری در ارتباط با کار و تولید ویا فعالیت روزانه) است (3). علم و تکنیکی است که به آنالیز مسائل شاغلین در محیط های کار و زندگی آنها پرداخته و سعی در تجزیه و تحلیل ارتباط ها،شرایط و وضعیت های زندگی و تطابق آنها با نیاز ها و قابلیت های انسان دارد(4). همچنین علم مطالعه انسانها در حین کار برای درک ارتباطات پیچیده میان افراد و جنبه های فیزیکی و روانشناختی محیط کار،نیاز های شغلی و روش های کار می باشد(5) و دو هدف عمده را دنبال میکند:ارتقاء سطح بهداشت و افزایش بهره وری (6). با توجه به تطابق علمی کار و محیط کار با مشخصات فیزیکی و روانی انسان، ارگونومیستاندازه های فیزیکی بدن افراد و تواناییهای جسمانی آنان را اندازه گیری و کار و محیط کار را براساس نتایج حاصله چنان طراحی می کند که با مشخصات فیزیکی تعداد بیشتری از افراد تطابق داشته باشد (7) و افراد را با محصولات،تولیدات،تجهیزات،امکانات،روش ها و محیط زندگی و کار مورد مطالعه قرار می دهد و با کمک علوم فنی _ مهندسی (که عمدتا به تکنیک ها و فنون می پردازد) به طراحی وسائل برای افراد تاکید دارد(8) بنابراین ترکیبی است از رشته‌های بیومکانیک، فیزیولوژی، آنتروپومتری و روانشناسی صنعتی که به بررسی تناسب محیط کاری کارمند با شرایط وی می‌پردازد(9). طراحی و ارزیابی کارها، محصولات، محیط و سیستم کاری شاغل برای سازگار ساختن آنها با نیازها، توانایی‌ها و محدودیت‌های افراد نیز از وظایف یک ارگونومیست است(9). بنابراین ارگونومی یک دانش چند رشته‌ای است که اطلاعات مربوط به ظرفیتهای هر انسان (توانایی ها، محدودیت ها و ظرفیتهای فیزیکی و روانی) را گردآوری کرده و آنها را درطراحی مشاغل (کار)، محصولات، سیستم های در ارتباط با انسان، مکانهای کار و تجهیزات با هدف پیشگیری ازبروز مسایل و مشکلاتو آسیب های مربوط به سلامتی و همینطور بهبود و بهینه سازی، بهره وری و کیفیت بکار می‌برد (10). مطالعه کار در ارتباط با محیطی که کار در آن انجام می شود(محیط کاری)و شخصی که آن را انجام می دهد(کارمند) برای پیشگیری از انواع مشکلات و افزایش کارایی کارمند کمک می کند. با توجه به این توضیحات این علم شامل طیف وسیعی از موقعیت هایی می شود که روی راحتی، سلامتی و ایمنی انساتی تاثیر می گذارد که شامل عواملی مانند روشنایی،صدا،دما،ارتعاش،ابزار کار،طراحی صندلی،طراحی شغلیو همین طور نوبت کاری،وقفه های کاری،برنامه ریزی های وعده های غذایی می باشد.در این مدل به اصول پایه ای ازجمله نشستن،ایستادن،ابزار،کارهای فیزیکی و سنگین پرداخته شده است (11). کار و انسان دو جزءاصلی و تفکیک ناپذیر هستی است که باید به گونه ای متناسب با یکدیگر برنامه ریزی شوند. نبود همخوانی و تناسب میان توانمندی های انسان و نوع کاری که او انجام میدهد سبب بروز مشکلات بسیاری میشود که از آن جمله میتوان به رخداد حوادث و بیماریهای ناشی از کار و پایین بودن بهره وری نیروی کار اشاره کرد(12) و توجه به آسیب ها، ابزارو تجهیزات که مطابق با توانایی ها و محدودیت های فیزیکی کارمندان باشد، می تواند کمک کننده باشد (13). همچنین حذف موانع برای بهبود کیفیت و کارایی انسان جهت تولید محصولات،وظایف و محیط کاری، نقش این علم را پر رنگ تر می کند (14). ریسک فاکتورهای ارگونومیکی مرتبط با کار شامل فشار های فیزیکی و موقعیت محیط کاری می باشد که ممکن است به عنوان یک عامل آسیببرای سیستم اسکلتی عضلانی یک کارمند مطرح شود زیرا این فاکتورها در حین انجام کار یا در طول زمان بر اثر تقابل کارمند با محیط کاری ایجاد می شود (13). در این علم مباحث گوناگونی مطرح می شود برای نمونه: ارزیابی کارایی افراد به کمک مطالعات و بررسی های فیزیولوژیکی، بررسی فعالیت اندام ها در حین کار از دیدگاه اصول بیومکانیک، مطالعه زمانهای کار و استراحت، بررسی ارتباطات متقابل بین انسان و محیط کار، آنالیز کار، آنتروپومتری و طراحی آنتروپومتریک، طراحی ایستگاههای کار،تجهیزات و ابزار های دستی، بررسی تاثیرات کارهای نوبتی بر عملکرد افراد، بررسی تاثیرات شرایط محیط کاربر عملکرد دستگاههای مختلف بدن، آنالیز سیستم انسان و ماشین، ارزیابی کار، طراحی عوامل فیزیکی در ایستگاههای کار، بررسی میزان خستگی ناشی از کار می باشد (1).
بیان مسئله
در زندگی روزمره ما انسانی موفق است که کار را به طرز صحیح انجام دهد و در حد مطلوب خود استراحت کند تا برایش چه از نظر جسمانی و چه از نظر روانی مشکلی به وجود نیاید.آسیبهای به وجود آمده با عوامل بسیارمانند شرایط فیزیکی محیط کار ونوع کاری، مدت زمان انجام و خصوصیات جسمانی افراد ارتباط دارد (7).ارگونومی در کتابداری نیز شامل درک توانایی ها و محدودیت های انسان برای طراحی محیط کار،روش های آماده سازی، کارهای سازماندهی و افزایش بهره وری کارکنان،سلامت،راحتی و کارآمدی آنها می باشد. مهمترین عوامل ارگونومیکی در محیط کار کتابخانه شامل:انتخاب فن آوری های جدید در کارکتابخانه،طراحی فیزیکی مناسب برای فضای کاری،انتخاب تجهیزات و امکانات مناسب، روش های جمع آوری کتاب و تجهیزات و مواد کتابخانه،توصیه هایی برای جابجایی دستی کتابها و مواد کتابخانه می باشد.در گذشته کتابخانه ها بیشتر با هدف خلق یک اثر هنری ساخته می شدند و به ندرت به آن به عنوان یک فرایند صنعتی نگاه می کردند اما با افزایش تقاضا برای دریافت اطلاعات در جهان امروز،طراحی کتابخانه ها با هدف به کارگیری فن آوری های جدید در آن، مورد تجدید نظر واقع شد(15). در مقاله ایکه وابسته به سیستم دانشگاه گرجستان است، برنامه آنلاین آموزش ارگونومی در کتابخانه ها وجود دارد و برای آموزش کارمندان دانشگاه و وضعیت ارگونومیکی محیط کاری کاربرد دارد و هدف آن بالا بردن میزان سلامتی و ارائه بهترین شرایط کاری در تمام بخش های دانشگاه گرجستان است (16). ورود کامپیوتر به عنوان ابزار جدید نیز باعث تغییراتی در مشاغل مختلف از جمله کتابداری شده است. سرعت کار افزایش یافته و عملکردها و بهره وری ها تغییر کرده اند (17).با وجود گذشت کمتر از چهار دهه،این فن آوری ها بخشی از بدیهی ترین ابزارهای کار کتابداران را تشکیل داده است(6). طی بیست سال اخیر تعداد و اهمیت کامپیوتر در کتابخانه ها چشمگیر بوده و به اصلی ترین ابزارکتابداری تبدیل شده است. بنابراین درصورت بروز هرحادثه ای که منجر به توقف کاری کامپیوترها باشد خسارات مادی و معنوی زیادی را به کتابخانه هاوارد می کند (18). پس در این صورت کار کردن با کامپیوتر اگر به صورت صحیح انجام نگیردباعث بروز ناراحتی می شود زیرا کار کردن در وضعیت سخت و ناراحت کننده موجب ناراحتی های زودگذر در تمام اعضای بدن می شود و چنانچه فرد در مدتهای طولانی در این وضعیتها مشغول کار باشد ممکن است منجر به ناراحتی های دیگری در بافت عضلانی- اسکلتی یا اعصاب محیطی شده و در نهایت موجب از کار افتادگی او شود بنابراین مهمترین عامل در بسیاری از مشکلات بهداشتی و بیماریهایناشی از کار می تواند در اثر وجود محیط کار نامناسب و عدم انطباق با استانداردها باشدو برای پیشگیری و کنترل آسیب های جسمانی ناشی از شرایط محیط کار، ارگونومی مطرح می شود(19). آموزش قوانین،دستورالعمل ها و عملکردهای طراحی محیط به صورت عمومی و مخصوصا ارگونومیکی نکته اساسی به شمار می رود.مهارت های لازم برای به کار بردن اصول ارگونومی شامل:۱- آموزش دستورالعمل ها،۲- تعریف چارچوب برای نوع بررسی محیط،۳- یادگیری ارزیابی وضعیت ارگونومیکی شغل با استفاده از دستورالعمل هامی باشد (20).مدیریت اغلب از شرایط نامناسب کار و آنچه می تواند سبب کاهش بهرهوری شود آگاهی ندارد و نیروی کار اغلب به شرایط نامناسب کار سازش می یابند اما هزینه این سازش افزایش زمان کار،پایین بودن کیفیت، افزایش صدمات و بیماریهای ناشی از کار خواهد بود(21). هدف این تحقیق ارائه توصیه هایی برای بهبود موقعیت کاری در اکثر کتابخانه ها و کمک به سازمان پشتیبان و نیز طراحی کتابخانه ها و نیز توصیه هایی برای حل مشکلات و مسائل رایج در تمام کتابخانه ها است. ممکن است اندکی غیر قابل تصور باشد اما کارهای کتابخانه شبیه بسیاری از کارهای صنعتی است از قبیل بلند کردن های مکرر، هل دادن و کشیدن و فعالیت هایی که باعث خستگی شانه ها و مچ ها می شود و نیز ارتباط با جامعه و نیز وزن و تعداد موادی که به صورت دستی جا به جا می شود بسیار شبیه انبار گردانی در کارخانه ها است (22). مشکلات کاری با افزایش فضا و طراحی بد بخش امانت بیشتر می شود و شکایات از این ناراحتی های فزیکی شامل ناراحتی های آرنج و شانه مربوط به کارهای دستی و تکراری کتابخانه مثل امانت دادن و امانت پس گرفتن،ناراحتی های گردن مربوط به نگاه کردن به صفحه کامپیوتر در ارتفاعات نا مناسب که کارمندان کوتا قد شانه ها و آرنج خود را برای کار با کامپیوتر بلند می کنند و کارمندان بلند قد پشت و شانه ها خودرا برای کار کردن خم می کنند که باعث ناراحتی ها پشت برای آنها می شود (15).
یکی دیگر از مشکلات کاری کتابداران نوبت کاری است که به هر نوع کاری که به طور منظم و معین در بیرون از دریچه زمانی کار روزانه انجام پذیرد اطلاق می شود. به طور قراردادی ساعت ٧ صبح تا۶ بعد از ظهر حد و مرز دریچه زمانی کار روزانه را تعیین می کنند بنابراین هر گونه کاری که در بیرون از ساعات یاد شده انجام شود نوبت کاری نامیده می شود.در خانواده وظایفی وجود دارد که ممکن است به طور نا مطلوبی تحت تاثیر نوبت کاری قرار گیرند. معمولا مسائل و مشکلات خانوادگی ناشی از نوبت کاری به علت انتظاراتی که بر اساس شرایط طبیعی ۵ روز کاری در هفته در خانواده ایجاد می شوند به وجود می آیند مشکلات خانوادگی ناشی از نوبت کاری در کارمندان عصر کار می تواند به گستردگی و بزرگی مشکلات خانوادگی کارمندان شب کار باشد. به طور کلی ممکن است سه وظیفه خانوادگی و زناشویی نگهداری و مراقبت، روابط و ارتباطات اجتماعی و روابط جنسی تحت تاثیر نوبت کاری قرار گیرند. بر اساس نتایج مطالعات انجام شده بیش از ٧٠ % از کارمندان عصر کار و ۶٠ % از کارمندان شب کار از مدت زمانی که صرف خانواده و همسر خود می نمایند راضی نیستند این وضعیت در کمتر از ۴۵% کارمندان روز کار گزارش شده است است به هر حال نوبت کاری دارای تاثیرات منفی بر زندگی زناشویی بوده و برای ازدواج یک عامل منفی به شمار می رود. لذا مدیر باید به مشکلات ناشی از نوبت کاری در افراد خود پی برده و نظام نوبت کاری را به نحوی طرح ریزی و تدبیر کند که علاده بر مسائل اقتصادی و مدیریتی نیروی کار تندرست و فرآور داشته باشد (7). بنابراین این تحقیق به بررسی و ارزیابی وضعیت ارگونومیکی کتابداران کتابخانه های عمومی و عواملی که باعث ایجاد ناراحتی در کتابداران در طولانی مدت می شودپرداخته و به این مسئله پاسخ می دهد که آیا کتابداران شاغل در کنابخانه های عمومی همدان در محیط کاری خود از شرایط مطلوب ارگونومیکی برخوردارند؟ و اینکه آیا از نظر اختلالات اسکلتی_ عضلانی در وضعیت سلامت به سر می برند؟
اهمیت و ضرورت تحقیق
کتابدار کتابخانه عمومی موظف به انجام اموری مانند فهرست نویسی، امور مرجع، اطلاع رسانی، امانت و مدیریت کتابخانه است پس در این صورت توجه به آسایش و سلامتی نیروی انسانی موجود در کتابخانه ها باعث افزایش کارایی و بهره وری میشود. با ورود فناوری های جدید از جمله کامپیوتر در کتابخانه ها، استفاده از این ابزار نیز علاوه بر فعالیت های دیگر، در کتابخانه هاکاربردی شده است و به نوبه خود اثرات بلند مدت فراوانی بر کتابداران می گذارد.آسیب های به وجود آمده با عوامل بسیاری مانند شرایط فیزیکی محیط کار، نوع فعالیت، حرکات مداوم و تکراری، مدت زمان انجام فعالیت و خصوصیات جسمانی افراد در ارتباط می باشد. بنابراین در این تحقیق به بررسی و ارزیابی وضعیت ارگونومیکی کتابداران کتابخانه های عمومی و عواملی که باعث ایجاد ناراحتی در کتابداران در طولانی مدت می شود،پرداخته خواهد شد. زیرا عدم توجه به مشکلات جسمانی کار باعث از کار افتادگی، عوارض روانی، افزایش غرامت ناشی از کار، کاهش کیفیت کار، از دست دادن روحیهو افزایش میزان غیبت ها در محیط کار می گردد. بررسی میزان ساعات کار،احساس درد یا ناراحتی در هنگام کار،تعیین اعضاء آسیب دیده، مواردی است که در این پژوهش مطرح می شود تاشاید بتواند کمکی در آشنایی کتابداران و به وجود آمدن شرایطی که از فشار های جسمانی محیط کار بکاهدو همینطور ارائه توصیه هایی برای بهبود موقعیت کاری در اکثر کتابخانه ها و کمک به سازمان پشتیبان و کمک به طراحی کتابخانه و نیز توصیه هایی برای حل مشکلات و مسائل رایج در تمام کتابخانه باشد این پژوهش به روش توصیفی و با عنوان بررسی و ارزیابی وضعیت ارگونومیکی کتابداران کتابخانه های عمومی استان همدان می باشد.
اهداف پژوهش
هدفکلی:
بررسی وضعیت ارگونومیکی کتابداران کتابخانه های عمومی استان همدان
اهدافاختصاصی:
1) تعیین انواع آسیب های جسمانی ناشی از کار به تفکیک اعضای آسیب دیده
2) تعیین فراوانی کتابداران آسیب دیده به تفکیک نوع کاری که انحام می دهند
3) تعیین عوامل منجر به آسیب های جسمانی در کتابداران بر حسب سابقه کار،جنس و سن)
4) سنجش محیط کار با استاندارد های موجود از نظر ابزارهای محیط کار با توجه به جنبه های ارگونومیکی آن
5) تعیین راهکارهایی جهت بهبود وضعیت
سوالات و فرضیات طرح:
1- شرایط محیط کاری کتابداران شاغل در کتابخانه های عمومی همدان از نظر استانداردها به چه صورتی است؟
دسته بندی : علمی