برای جستجو در بین هزاران پایان نامه در موضوعات مختلف     

      و دانلود متن کامل آنها با فرمت ورد اینجا کلیک کنید     

 
دانلود پایان نامه

سرزمین پهناور ایران به دلیل دارا بودن اقلیمهای گوناگون و با اختلاف درجه حرارت بیش از 50 درجه سانتیگراد و دارا بودن سرزمینهای ساحلی،کوهستانی و کویری و با برخورداری از حداقل 300 روز آفتابی در سال با مقایسه با اکثر سرزمینهای جهان مانند قاره اروپا با درجه حرارت و شرایط اقلیمی یکسان و مهآلود بودن اکثر ماههای سال به عنوان یکی از بزرگترین گنجینههای گیاهان داروئی و معطر دنیاست. تولید و زراعت گیاهان داروئی یکی از شاخههای مهم کشاورزی محسوب میشود و از جهاتی در ایران اهمیت خاصی داشته، زیرا برخی از گیاهان داروئی خودرو بوده و قادر نیستند به تنهایی نیاز بازار را تأمین کنند چرا که دسترسی به این گیاهان مشکل بوده و از طرفی کشت و کار آنها دارای معضلاتی است (جوادیزاده و پویان، 1389).
کلمه اسانس از ریشهی یونانی Essential به معنای ذاتی، اصلی یا ضروری گرفته شده است. واژهی Essential oil اولین بار در قرن 16 میلادی توسط یک دانشمند سویسی به نام Parcelus von Hohenheim به کار برده شد. اسانسها از نظر ترکیب شیمیایی همگن نیستند، بلکه به صورت ترکیبات مختلفی مشاهده میشوند ولی به طور کلی از گروه شیمیایی موسوم به ترپنها و یا منشاء ترپنی دارند (فراهانی، 1389).
اسانسها یا ترکیبات معطر، یکی از بزرگترین و مهمترین ترکیبهای ثانوی در گیاهان دارویی، ادویهای به ویژه معطر هستند. ترکیبات ثانویه که در برخی گیاهان به دلیل مسیرهای بیوشیمیایی خاص تولید میشوند به صورت معطر، روغنی، غلیظ عمدتاً بدون رنگ و فرار، آبگریز یا غیرمحلول در آب هستند. در علم شیمی مفهوم آروماتیک به معنی معطر است و هر مادهای که در ساختار مولکولی خود دارای حلقه بنزنی باشد مواد آروماتیک و در غیر این صورت آلیفاتیک میگویند. بسیاری از اسانسهای تولید شده در گیاهان دارای حلقه معطرند و ممکن است ترشح مواد معطر به سطح بیرونی سلولها، به خودی خود انجام شود یا مواد معطر در کیسه، مجاری و بافتهای ترشحی ذخیره شده، بر اثر لمس و یا پارهشدن به بیرون تراوش کند. در همین حوزه به گیاهانی که توانایی تولید، ذخیره و ترشح ترکیبات معطر یا اسانس را دارند گیاهانمعطر گفته میشود ( قاسمی، 1388).
اسانسها در سلولها و کرکهای ترشحی منفرد یا مجتمع، غدههای ترشحی، مجاری ترشحی در قسمتهای سطحی و درونی اندامهای مختلف: برگها، گلها، میوهها، جوانهها و شاخه گیاهان وجود دارند یا ممکن است در اندامهای مختلف گیاهان پراکنده شده باشد در این صورت اسانس حاصل، از نظر کمیت و کیفیت و همچنین اجزا و عناصر تشکیل دهنده از اندامی به اندام دیگر تفاوت دارد (امید بیگی، 1384).
بعضی از اسانسها در دمای پایین جامدند و استئاروپن نامیده شده مانند تیمول، مانیتول، کامفور و بعضی دیگر در درجه حرارت پایین مایع بوده که اولئوپن نامیده میشود.
1-1 اندام گیاهی حاوی اسانس
اسانسها در گیاهان مختلف و در اندامهای گوناگون این گیاهان یافت میشوند. در تیره رز بیشترین مقدار اسانس در قسمتهای مختلف گل دیده میشود در گیاهان خانواده گرامینه اسانس در برگهای گیاه تجمع دارد و در مرکبات میتوان اسانس را در پوست میوه جستوجو کرد. در مورد گیاهانی که در این طرح مورد آزمایش قرار گرفتهاند آویشن، مرزه، باریجه که از تیره نعناع هستند بیشترین اسانس را در برگها و ساقه خود دارند اسانس اکالیپتوس از برگهای حاوی آن که دارای تعداد بسیار زیادی غدههای ترشحکننده اسانس است به دست آمده است. رزماری در اندامهای هوایی گیاه یافت میشود (راد، 1378).
2-1 فعالیت ضدقارچی اسانسها
نتایج دلگرمکننده در مورد استفاده از این تولیدات طبیعی در جهت کنترل پوسیدگیهای قارچی بدست آمده که دلالت بر توسعه و تولید قارچکشهای طبیعی همپای قارچکشهای مصنوعی دارد، شاید بتوان امید داشت که از این طریق محیطزیست سالمتر برای انسان مهیا گردد (cakira et al.,2005). فعالیت ضدقارچی که از اثر اسانسها گیاهان مشتق میشود به طور کلی برای گیاه سمی نمیباشد و اثری بر خصوصیات مورفولوژیکی آن ندارد (shahi et al.,2003). یک اسانس در برخی موارد ممکن است رفتار قارچکشی بسیار قوی در برابر برخی از عوامل بیماریزا بروز دهد در صورتیکه روی سایر عوامل بیتاثیر باشد. بنابراین نمای روشنی بر سمیت قارچکشیها زمانی به دست میآید که این ترکیبات بر ضد طیف وسیعی از بیماریها آزمایش شود. به نظر میرسد خاصیت ضدقارچی و ضدباکتریایی اسانسها در نتیجه فعالیت همافزایی ترکیبات موجود در آن باشد بدین معنی که هر ترکیب به تنهایی مانند مجموع ترکیبات موثر نیست (ادیبنیشابوری، 1390).
آسپرژیلوسفلاووس یکی از قارچهای مولد آفلاتوکسین بوده و از مهمترین قارچهای تولید کننده آفلاتوکسین که از پسته جدا شدهاند میتوان آسپرژیلوسپارازیتیکوس و آ. فلاووس را نام برد (جوانمرد و رضایی، 1389). قارچ A. flavus روی گستره وسیعی از محصولات کشاورزی و موادغذایی رشد نموده و با تولید زهرابه آفلاتوکسین موجب آلودگی آنها میشود. آفلاتوکسینها سمی و سرطانزا بوده و مقدار آنها در محصولات کشاورزی به دقت بررسی شده و در اغلب کشورها حد مجاز آنها 5 تا 15 پی پی ام در گرم مشخص شده است (Codex, 2008).
3-1 مکانیسم اثر بازدارندگی اسانسها
تاثیر ضدقارچی اسانس های گیاهی تا حدودی مرتبط با طبیعت فیزیکی اسانس مانند وزن مولکولی سبک و جایگاه چربی در این مواد است. ترکیبات با گرایش چربیدوستی بالا سریعتر و بیشتر از دیگر مواد به درون غشایسلولی نفوذ میکند (powar and Thaker, 2007) و چربیدوستی از خواص مهم اسانسها در بازدارندگی از رشد عوامل بیماریزا میباشد. بهطوریکه این ویژگی باعث جداشدن مونوترپنحلقوی از فاز آبی غشای درون سلول میشود (Wang and Buta, 2003).
4-1 دلایل رویکرد به گیاهان دارویی
در چند دهه اخیر با افزایش انواع سموم شیمیایی و مصنوعی برای کنترل و همچنین نابودی پاتوژنهای بیماریزا اثرات مضر آنها بیشتر مشخص شده است .همچنین با پیشرفت علم و شناسایی مواد موجود در گیاهان و استخراج این مواد بیشتر به مواد طببعی دست یافته است، که علاوه بر نابودی و جلوگیری از رشد عوامل میکروبی عوارض ثانویه خطرناک مواد شیمیایی را نیز به دنبال نداشته است .از دلایل رویکرد به گیاهان دارویی میتوان بروز عوارض جانبی ناشی از مصرف داروهای صنعتی ،مقرون به صرفه نبودن ساخت برخی داروهای صنعتی ،انحصاری بودن درمان برخی بیماریها با گیاهان دارویی و وجود تجارت بالینی ارزشمند در مورد گیاهان دارویی را نام برد (قاسمی، 1388(.
5-1 مواد موثره گیاهان دارویی
در رابطه با مسیرهای تشکیل مواد موثره گیاهان دارویی، نظرات متفاوتی ارائه گردیده است. به عنوان مثال سنتز مواد موثره گیاهان ناشی از دو گروه فرایندهای متابولیسمی متفاوت و در عین حال مرتبط با هم میباشد که عبارتند از:
1-5-1 فرآیند متابولیسمی عام
که این فرآیندها در تمامی موجودات زنده در سطح مختلف عمومیت دارند و لذا در کلیه گیاهان، چه دارویی و چه غیر دارویی به وقوع میپیوندند.
2-5-1- فرآیند متابولیسمی خاص
که این فرآیندها در گیاهانی چون گیاهانی دارویی که فرآیندهای خاصی تولید میکنند، بیشتر به وقوع میپیوندند (بقالیان و همکاران، 1379).
6-1 بیماریهای گیاهی ناشی از پاتوژنها
یکی از مهمترین عوامل محدود کننده تولید در کشاورزی بیماریهای گیاهی هستند. هر ساله بخش قابل توجهی از تولیدات گیاهی در اثر بیماریهای گیاهی ناشی از پاتوژنها از بین میروند (Strange, 2008: Jafari, 2008; Strange and Scott, 2002). برای کنترل این پاتوژنها غالبا از مواد شیمیایی قارچکش استفاده میشود که به دلیل اثرات سویی که بر جای میگذارند باعث ایجاد نژادهای جدید و مقاوم در پاتوژن شده و مشکلاتی برای سلامتی انسان و محیط زیست ایجاد میکنند. لذا استفاده از مواد و فراوردههایی با منشا طبیعی و بدون اثرات زیانبار جانبی همانند اسانسهای گیاهی برای کنترل آنها مفید میباشد (قوستا و همکاران، 1386Narayanasamy, 2002; ). در حال حاضر در اغلب کشورها مصرف بسیاری از مواد شیمیایی که در دهههای گذشته مورد استفاده بوده اند، توسط سازمانهای حفاظت محیط زیست ممنوع شده است. در این رابطه اگر چه بعضی از قارچکشها هنوز مصرف میشوند لیکن بسیاری از قارچهای بیماریزا نسبت به برخی سموم مقاوم شده و به همین دلیل عملا برخی از قارچکشهای مجاز و معمول نیز بی اثر و یا کم اثر میباشد. بر این اساس از دهههای گذشته دست یابی و توسعه روشهای غیر شیمیایی به منظور حفاظت میوهها در مقابل حمله عوامل بیماریزای پس از برداشت، در سطح جهانی گسترش یافته است .در سالهای اخیر بسیاری از سازمانهای بین المللی، کاهش ضایعات پس از برداشت محصولهای غذایی را به عنوان یک هدف مهم دنبال میکنند .اعتقاد بر این است که هزینه کاهش ضایعات محصول خیلی کمتر از بالا بردن میزان تولید میباشد (Sams, 1994).
7-1 علل کاربرد اسانسها در ممانعت از رشد عوامل میکروبی
اصولا اسانسهای گیاهی یکی از منابع بالقوه دارای ترکیبهای ضد میکروبی هستند و برای این منظور بسیار مفید و موثر میباشد. مقایسه نتایج گزارش شده در مورد خواص ضد میکروبی اسانس های مختلف بسیار مشکل میباشد که از دلایل آن میتوان به تفاوت در روشهای مختلف بررسی این خواص، منابع تهیه آن، شرایط کشت گیاه، جدایههای مختلف میکروبی و حتی غلظتهای متفاوتی از قارچ یا باکتری که به عنوان مایه تلقیح به کار میرود اشاره کرد (Bagambula et al ., 2004). مدلهای مختلفی در مقالههای مختلف به منظور بررسی اثرات ضد قارچی اسانسهای گیاهی استفاده شده است که یکی از این روشهای مدلهای آزمایشگاهی محیط کشت است. درباره ساز و کار اثر اسانس بر روی عوامل میکروبی نظرهای مختلفی مطرح است به طور کلی اسانسها ماهیت آب گریز دارند که به آنها کمک میکند تا در غشا و میتوکندری سلول نفوذ آنها را تغییر دهند، در نتیجه نقل و انتقالات یونها با اختلال مواجه میشود و در نهایت سلول میمیرد (Burt, 2004). برخی از محققین معتقدند که بین ساختار شیمیایی، میزان مواد موثر آنها همبستگی وجود دارد. معمولا اسانسهای غنی از ترکیبات فنلی دارای خاصیت بالای ضد میکروبی هستند و در واقع ترکیبهای فنلی موجود در اسانسهای گیاهی بیشترین تاثیر را در ایجاد خاصیت ضد میکروبی دارند. این ترکیبات هم در غشا سلول نفوذ میکند و هم میتواند در لخته شدن محتویات سلول نقش داشته باشد (Chalutz et al., 1990: Bush, 1963: Burt et al., 1999)
8-1 خصوصیات مورفولوژیک قارچ آسپرژیلوس
دسته بندی : علمی