برای جستجو در بین هزاران پایان نامه در موضوعات مختلف     

      و دانلود متن کامل آنها با فرمت ورد اینجا کلیک کنید     

 
دانلود پایان نامه

کمبود آب و بروز تنش خشکی در محیط رشد گلرنگ باعث کاهش اندازه گیاه، تغییر رنگ برگها، کم شدن دوام سطح برگ و کاهش عملکرد می شود. آبیاری از طریق تغییر اجزای عملکرد می تواند عملکرد را تحت تاثیر قرار دهد (یزدی صمدی، 1375).
خاک های زراعی کشورما به دلایل متعددی دچار کمبود شدید ریز مغذی ها به ویژه روی(Zn) می باشند . برخی از این دلایل عبارتند از :آهکی بودن خاک ها ،بی کربانته بودن آب آبیاری ، تنش خشکی در مزارع کشور و پایین بودن مواد آلی در خاک های زراعی.بنا دلایل فوق جذب عناصر ریز مغذی ، به ویژه روی (Zn) و آهن(Fe) ، به وسیله ی ریشه ی گیاهان یا اصلاً انجام نمی گیرد ویا در صورت جذب نیز ، به دلیل PHبالای شیره ی سلولی با رسوب در درون آوند ها ، به قسمت های خوراکی (برگ،میوه ودانه) نمی رسند.در صورت مصرف دام یا انسان از این قسمت های خوراکی ابتلا به کمبود عناصر ریز مغذی بدیهی است.
تغذیه مناسب تحت شرایط تنش می تواند تا حدی به گیاه در تحمل تنش ها کمک کند. روی از عناصر کم مصرف ضروری است که برای رشد طبیعی و تولید مثل گیاهان زراعی ضروری است (آلووی، 2004) و در سنتز پروتئین ها و هورمون گیاهی اکسین به کار می رود (استمپر و همکاران، 1998). نیاز به روی برای رشد بهینه و مراحل فیزیولوژیکی و غلظت بحرانی آن برای عملکرد روغن ضروری گزارش شده است (مسیرا و شارما، 1991).
روی در چند آنزیم موجود در گیاهان شرکت داشته و بنابراین می تواند در امر سنتز پروتئین ها و کربوهیدراتها، متابولیسم سلول، محافظت غشا از رادیکال های آزاد اکسیژن و سایر فرایند های مرتبط با امر سازگاری گیاهان به تنش ها، نقش مهمی ایفا کند(همانترانجان، 1996).
1-2- منشأ و اهمیت گلرنگ
کشت و کار گلرنگ در ایران، افغانستان، پاکستان، هند و بسیاری از مناطق دنیای قدیم قدمتی دیرینه دارد (زینلی، 1378). به طوری که سابقه کشت آن در مصر به حدود 4000 سال و در چین به حدود 2000 سال پیش بر میگردد (فروزان، 1378). به نظر میرسد این گیاه در شمال شرق هندوستان و ایران یا ترکیه اهلی گردیده است. علیرغم اینکه گلرنگ بومی ایران بوده و امکان زراعت آن در بسیاری از مناطق کشور فراهم است کشت آن در کشور رواج چندانی نداشته است (اهدایی و نورمحمدی، 1362).
در حال حاضر اهمیت تولید گلرنگ در درجه اول صرفاً برای تولید روغن خوراکی و در درجه بعد به عنوان دانه پرندگان دست آموز و مقدار کمی برای استفاده در صنایع است (خواجه پور، 1370). تا اواخر دهه 70 میلادی، همه تلاشهای صورت گرفته برای کشت گلرنگ در نقاط مختلف دنیا به شکست انجامید زیرا مقدار روغن دانه گلرنگ کمتر از 30 درصد بود. میزان روغن گلرنگ جهت موفقیت آن در رقابت با سایر گیاهان روغنی باید بیشتر از40 درصد باشد (نولس، 1958). بالا بودن درصد پوسته باعث عدم اولویت گلرنگ در کشت‌های تجاری گردیده است. زیرا این عامل علاوه بر کاهش درصد روغن دانه و ایجاد اشکال در استخراج روغن، باعث کاهش پروتئین کنجاله و کاهش کیفیت مصرف آن میشود. این عامل سبب میشود که کنجاله گلرنگ نتواند رقیب جدی برای کنجاله‌های دارای پروتئین باشد. از کنجاله گلرنگ میتوان در تغذیه گاوهای شیری و نیز مرغهای تخم‌گذار استفاده کرد اما جهت تغذیه جوجه‌های جوان مناسب نیست (زینلی، 1380).
از دانه گلرنگ میتوان به صورت خالص در تغذیه گاوها استفاده کرد. هنگامی که جو به صورت علف هرز در مزرعه گلرنگ زیاد باشد، به علت سختی جدا کردن دانه‌های این دو از یکدیگر میتوان دانه‌ها را مستقیماً به مصرف خوراک دام رساند (نولس، 1958). کنجاله حاصل از گلرنگ دارای 24-20 درصد پروتئین، 33 درصد الیاف خام و 10 درصد روغن است که به علت کم بودن درصد پروتئین و زیاد بودن الیاف خام، ارزش آن در تغذیه طیور کم است. هم‌چنین این کنجاله دارای کمبود‌هایی در اسید‌های آمینه لایسین و متیونین است که در صورت افزودن این اسید‌های آمینه و پوست زدائی میتواند جایگزین کنجاله سویا در تغذیه طیور گردد (کاظمی، 1358).
روغن گلرنگ دارای ارزش بسیاراست زیرا دارای مقادیر قابل توجهی اسیدهای چرب غیر‌اشباع یا ضروری است (فروزان، 1378) مهمترین اسید چرب از لحاظ تغذیهای، اسید لینولئیک است که بیش از 73 درصد اسیدهای چرب روغن گلرنگ را تشکیل میدهد (میرنظامی، 1374). البته ارقامی هم وجود دارد که دارای مقادیر بالایی (بیش از 70 درصد) اسید اولئیک هستند. این نوع روغن گلرنگ، قابلیت حرارت پذیری بالایی دارد و قابل رقابت با روغن زیتون میباشد (آلیاری و شکاری، 1379). استخراج روغن گلرنگ در مقایسه با سایر گیاهان روغنی بسیار مشکل است زیرا دانه این گیاه دارای پوسته سختی است که باعث مقاومت در استخراج روغن میشود (ویس،1999). موارد مصرف روغن گلرنگ شامل تهیه روغنسالاد و مارگارین سبک، استفاده در فرمولاسیون غذای کودکان، مصرف در طباخی،تهیه موادآرایشی، مصارف داروئی و در نقاشی است (خواجه پور، 1370)
1-3- خصوصیات گیاهی
گلرنگ گیاهی یکساله با نام علمی Carthamus tinctorius از تیره مرکبه ((Compositae است که دارای 12 جفت کروموزوم میباشد. این گیاه معمولاً خاردار بوده ولی ارقام بی‌خار آن نیز وجود دارد. گلرنگ همانند بسیاری از گیاهان تیره مرکبه و طبیعتاً پائیزه ابتدا یک مرحله روزت را میگذراند. در مرحله روزت، گلرنگ تعداد بسیاری برگ تولید مینماید که معمولاً در یک محل به صورت مجتمع دیده می‌شود. مرحله روزت نوعی خصوصیات سازگاری گیاه با شرایط سرما بوده و میتواند نتیجه انتخاب طبیعی در طی تکامل گیاه باشد. معمولاً طول دوره روزت با افزایش درجه حرارت همبستگی منفی دارد. باآغاز تحریکات گلدهی، رشد سریع و طولی میانگره‌ها آغاز شده و گیاه به ساقه میرود (خواجه پور، 1380)
گلرنگ پس از به ساقه رفتن به صورت بوته‌ای استوار با ساقه اصلی محکم، خشن و چوبی رشد میکند. ارتفاع بوته معمولاً 50 تا 150 سانتی متر میباشد. طول میانگره‌ها از پایین به طرف بالا، به تدریج کوتاهتر میشود به طوری که برگهای انتهایی ساقه به صورت برگها یا براکته‌هایی در اطراف گل آذین مشاهده می‌گردند. شاخه دادن گلرنگ بر حسب ارقام، فاصله کاشت، زمان کاشت و سایر شرایط متفاوت است. معمولاً پس از‌آنکه ارتفاع بوته به بیش از 20 سانتی متر رسید، ساقه اصلی در نیمه فوقانی گیاه تولید چندین شاخه جانبی میکند. هر ساقه فرعی اولیه نیز ممکن است تولید ساقه‌های فرعی ثانویه نماید. در صورتی که فاصله بوته‌ها در روی ردیف کاشت زیاد باشد ساقه‌های فرعی ثانویه نیز منشعب میگردند (فروزان، 1378). گیاه گلرنگ دارای یک ریشه اصلی عمودی است و به طور معمول ریشه های افقی فرعی نازکی تولید مینماید. ریشه عمودی گلرنگ ممکن است تا عمق 2 تا 3 متری در خاک نفوذ کند. واضح است که عمق توسعه بالفعل و بالقوه ریشه در هر مزرعه به رقم و مجموعه عوامل محیطی، به خصوص خصوصیات فیزیکی خاک بستگی دارد. قابلیت نفوذ ریشه گلرنگ به اعماق خاک و نفوذ پذیر ساختن خاک و مقدار زیادی بقایای گیاهی ظریف (نسبت به آفتابگردان) که به سرعت نیز تجزیه میشوند و ماده آلی خاک را افزایش میدهند، میتواند شرایط مطلوبی را در خاک فراهم کند و اثرات مفیدی بر گیاه زراعی بعدی داشته باشد (زینلی، 1380). قدرت نفوذ ریشه گلرنگ در خاکهای متراکم بسیار بیشتر از آفتابگردان است، اما میزان نفوذ ریشه با افزایش تراکم خاک کاهش مییابد. در خاکهای نسبتاً متراکم، بخش قابل توجهی از ریشه تا عمق 30 سانتی متر توزیع شده است (خواجه پور، 1380).
برگهای گلرنگ به رنگ سبز تیره براق، قلبی شکل، بدون دمبرگ و دندانه دار بوده و با آرایش مارپیچی روی ساقه قرار گرفتهاند. شکل برگها در قسمتهای مختلف ساقه متفاوت است. بزرگترین برگها دروسط ساقه اصلی ظاهر میشود. برگها بسته به رقم معمولاً دارای طول 15-10 سانتی متر و عرض 5 – 5/2 سانتی متر میباشد. برگها از پایین به طرف بالای ساقه به تدریج کوچکتر میشوند. رگبرگ میانی پهنک به یک خار در انتها ختم میشود. در بسیاری از ارقام اصلاح شده برگهای تحتانی فاقد خار میباشند. اما رأس دندانه‌ها در برگها و براکته‌های فوقانی در بسیاری از ارقام به خار کوتاهی منتهی میشود. برگ بعضی از ارقام فاقد خار میباشند. وجود خار در برگ در زراعتهای سنتی بیش از زراعت های مکانیزه باعث مشکل در مدیریت مزرعه میگردد (خواجه پور، 1380).
معمولاً هر شاخه اصلی یا فرعی به یک غوزه گل ختم میشود که دارای براکته های خاردار میباشد. قطر غوزه گل معمولاً تحت تأثیر ژنوتیپ و عوامل محیطی قرار میگیرد. تراکم بوته بر روی تعداد غوزه و اندازه آنها تأثیر میگذارد. غوزه قرار گرفته روی ساقه اصلی از همه بزرگتر است (خواجه پور، 1380).
هر گل شامل 5 گلبرگ لولهای شکل به همپیوسته میباشد که معمولاً باریک و بلند بوده و در انتها به پنج قسمت با اندازههای متفاوت تقسیم میشود. رنگ گلبرگ در گلرنگ ممکن است سفید، زرد روشن و نارنجی مایل به قرمز تا قرمز تیره باشد. رنگ گل در ارقام مختلف این گیاه و نیز در طی مراحل مختلف رشد یک رقم، متغیر است. رنگ گلبرگ با خروج از غوزه و پس از مدتی به تدریج تیره میشود (زینلی،1380). گل دهی از حاشیه غوزه آغاز گردیده و به سمت مرکز غوزه ادامه مییابد. گلدهی یک غوزه طی 3 تا 5 روز تکمیل میشود. طول دوره گلدهی در هر بوته و در مزرعه بستگی زیادی به فاصله دو بوته در روی ردیف کاشت و در نتیجه تعداد غوزه در هر بوته دارد. ازآنجایی که غوزه های فرعی دیرتر تشکیل میشوند طول دوره گلدهی در هر بوته و در هر مزرعه از 10 تا 40 روز میباشد (خواجه پور، 1380).
هر گل میتواند تولید یک میوه نماید، اما در شرایط زراعی، معمولاً 15 تا 50 میوه در هر غوزه بوجود میآید. میوه گلرنگ همانند میوه آفتابگردان به صورت فندقه است که در اینجا با دانه، مترادف گرفته میشود. دانه گلرنگ از نظر شکلی، شبیه یک دانه کوچک آفتابگردان است. دانه به طول 5 تا 10 میلی متر و عرض 3 تا 6 میلی متر دیده میشود. اندازه دانه به ژنوتیپ و شرایط تولید، بخصوص تراکم بوته در روی ردیف کاشت بستگی زیادی دارد. وزن هزار دانه گلرنگ معمولا از 20 تا 40 گرم و وزن حجمی آن از 45 تا 60 کیلو گرم در صد لیتر متغیر میباشد (خواجه پور، 1380).
دانه گلرنگ بسته به رقم به شکل تخم مرغی، هلالی و هرمی میباشد. رنگ پوسته معمولی گلرنگ از زرد روشن تا سفید متغیر است. وجود چهار خط برجسته، بخش هایی متقاطع ایجاد نموده و به دانه، شکلی متوازی الاضلاع میدهد. پوسته معمولاً فیبر زیادی دارد. در مطالعات به نژادی ارقامی با پوسته دانه بسیار نازک تولید شدهاند اما این ارقام به دلیل زیادی آسیب پذیری دانه در جریان برداشت و انبارسازی، مطلوب به شمار نمیرود. به علاوه این گونه ارقام، به خوابیدگی و درصد عقیمی حساسیت زیادی نشان دادهاند (خواجه پور، 1380).
ذخیره روغن در لپه ها انجام میشود. بین درصد روغن فندقه و درصد وزنی پوسته همبستگی منفی وجود دارد. پوسته 30 تا 60 درصد وزن فندقه را تشکیل میدهد (خواجه پور، 1380). میزان روغن گلرنگ نه تنها به شرایط کاشت بلکه به عواملی نظیر ساختمان، شکل خارجی، رنگ دانه و غیره بستگی دارد (فروزان، 1378).
1-4- هدف
ایران کشوری است که در منطقه جغرافیایی خشک و نیمه خشک قرار گرفته است. گیاهان موجود در این مناطق، در مراحل مختلف رشد خود در معرض تنش خشکی هستند، از طرفی عناصر غذایی می تواند در مقاومت گیاه به تنشهای مختلف محیطی نقش بسزایی داشته باشند. از آنجا که روی نقش مهمی در متابولیسم گیاهان دارد و همچنین تحقیق اندکی که در کشور بر تاثیر عناصر میکرو و از جمله Zn و تاثیر آن بر گلرنگ و همچنین اثرات متقابل کاربرد Zn با تنش خشکی انجام شده است. از این رو این تحقیق با اهداف زیر انجام گرفت:
– بررسی روابط متقابل بین فاکتور های آزمایش (زمان اعمال تنش خشکی با غلظت و زمان کاربرد عنصر روی)
– بررسی امکان بهبود عملکرد گلرنگ در شرایط کم آبیاری و تنش خشکی با بهبود شرایط تغذیه ای گیاه در مورد عنصر روی
– جدی بودن مسئله کمبود آب در اغلب مناطق کشور و لزوم پرداختن به کلیه روشهای ممکن برای تخفیف این مشکل

مطلب مرتبط :   برنامه‌ریزی و تحلیل داده

فصل دوم
بررسی منابع

دسته بندی : علمی