برای جستجو در بین هزاران پایان نامه در موضوعات مختلف     

      و دانلود متن کامل آنها با فرمت ورد اینجا کلیک کنید     

 
دانلود پایان نامه

2-6- مکانیسم های جذب و انتقال روی
جذب روی در مراحل مختلف رشد گیاه متفاوت است. به طوری که بیشترین جذب در اوائل رشد صورت گرفته و به مرور زمان مقدار آن کاهش می‌یابد. روی عمدتاً به فرم یون دو ظرفیتی Zn+2 از محلول خاک جذب گیاه می‌شود. در خاک‌های دارای واکنش قلیایی این یون به صورت Zn(OH)2+ نیز جذب گیاه می‌گردد. جذب روی توسط گیاه با دو مکانیسم فعال و غیرفعال صورت می‌گیرد. جذب غیرفعال روی از طریق جذب الکترواستاتیکی آن بر روی دیواره سلولی و سایر سطوح خارجی سلول‌های ریشه گیاه صورت می‌گیرد. این نوع جذب غیراختصاصی بوده و مستقل از فعالیت‌های متابولیکی گیاه است. اما برعکس جذب فعال تحت تأثیر سوخت و ساز گیاهی است و عواملی مانند دما، نور، تهویه و رطوبت که بر سوخت و ساز گیاهی تأثیر دارند، بر مقدار جذب روی نیز مؤثرند. بخش عمده روی در گیاه توسط جذب فعال جذب می‌گردد. حرکت روی در خاک عمدتاً به صورت انتشار است (تاکر و واکر، 1993). ضریب انتشار روی در خاک‌های آهکی نسبت به خاک‌های اسیدی 50 مرتبه کمتر است و این خود دلیلی برای کمبود روی در خاک‌های آهکی است (ملتون و همکاران، 1973). سایر یون‌ها نیز در جذب روی توسط گیاه تأثیر دارند. کوثر و همکاران (1976) نشان دادند که مس شدیداً از جذب روی جلوگیری می‌کند. معلوم شده است که مس، از طریق رقابت بر سر محل‌های مشابه روی حامل‌ها، با روی هم‌کنش نشان می‌دهد.
انتقال روی از ریشه به دیگر اندام‌های گیاه از طریق آوند‌های چوبی صورت می‌گیرد. اما معلوم نیست که در شیره خام گیاهی، روی به صورت یونی و یا به صورت ترکیب با مواد آلی وجود داشته باشد. علی‌رغم اعتقاد بعضی از محققین که معتقدند روی در گیاه تحرک زیادی دارد اما شواهد نشان می‌دهد که پویایی روی در داخل گیاه نسبتاً محدود بوده و نشانه‌های کمبود ابتدا در بافت‌های جوان به چشم می‌خورد. این علائم بیشتر به صورت ریزبرگی و کچلی سرشاخه‌ها و پیدایش حالت پنجه‌ای دیده می‌شود. مقدار روی در گیاه بستگی به سن گیاه دارد. گیاهان پیر به علت اثر رقت و همچنین انتقال روی به دانه‌ها، از غلظت روی کمتری برخوردارند (کوچیان، 1991).
بر خلاف آهن، منگنز و مس که در گیاهان به چند شکل (چندظرفیت) دیده می‌شوند، روی تنها به یک شکل و آن هم به صورت Zn2+ وجود دارد. روی به عنوان یک عنصر غذایی، عمدتاً به صورت یک کاتیون دوظرفیتی عمل می‌کند. روی در بسیاری از سیستم‌های آنزیمی گیاه نقش کاتالیزوری فعال‌کننده و یا ساختمانی دارد و در گیاه در ساخته شدن و تخریب پروتئین‌ها دخیل است (براون و همکاران، 1993). روی نقش‌های متابولیکی مهمی را در گیاه ایفا می‌کند. برخی از آنزیم‌ها حاوی روی هستند. مانند کربنیک انهیدراز، کربوکسی پیتیداز، الکل دی‌هیدروژناز، فسفاتاز قلیایی، فسفولیپاز و RNA دیمراز. برخی از آنزیم‌ها از جمله دی‌هیدروژناز، آدولاز، ایزومراز و ترانس فسفولاز توسط روی فعال می‌شوند. در اثر کمبود روی سنتز پروتئین کاهش و اسیدهای آمینه تجمع می‌یابند که علت آن کاهش انتقال اسیدهای آمینه و همچنین افزایش تجزیه و تخریب RNA است. در اثر کمبود روی فعالیت آنزیم RNase افزایش می‌یابد که این امر موجب تخریب RNA و کاهش سنتز پروتئین می‌گردد (رومهلد و مارشنر، 1991).
مقدار هورمون‌های گیاهی نیز تحت تأثیر مقدار روی در گیاه است. کمبود روی مقدار ایندول استیک اسید (IAA) را کاهش و میزان تریپتوفان را افزایش می‌دهد. علاوه بر این به نظر می‌رسد که در گیاهان با کمبود روی متابولیسم جیبرلیک اسید کاهش و ایندول استیک در کلروپلاست تجمع و بدینوسیله با تأمین یون H+ نقش بافری خود را در تنظیم موقت PH ایفا نموده و از تخریب پروتئین جلوگیری می‌کند. تحقیقات نشان داده است که ظهور علائم مشخصه کمبود روی مانند توقف رشد و ریزبرگی عمدتاً مربوط به بهم خوردن متابولیسم اکسین و به خصوص ایندول استیک اسید است (مارشنر، 1995). مطالعات انجام شده توسط همانترانجان و گارگ (1993) در گندم نشان داده است که مصرف روی در گندم موجب افزایش ارتفاع گیاه، تعداد دانه در خوشه، طول خوشه، تعداد خوشه در واحد سطح و وزن هزار دانه شده و از طرفی سرعت رشد گیاه را زیاد و در نتیجه موجب زودرسی می‌گردد. در اثر کمبود روی تشکیل پرچم و دانه گرده در گندم آسیب‌دیده و در نتیجه عملکرد به شدت پایین می‌آید که علت این امر را کاهش مقدار ایندول استیک اسید و پروتئین ذکر می‌کنند (مارشنر، 1995).
حد بحرانی روی در برگ‌های بسیاری از گیاهان 15 میکروگرم در گرم ماده خشک در نظر گرفته شده است. با این حال حد بحرانی کمبود روی در اندام‌های هوایی گیاهان از 15 تا 30 و حد سمیت آن در برگ‌ها از 200 تا 500 و برخی اوقات تا 8000 میکروگرم در هر گرم ماده خشک تغییر می‌کند. حساسیت گیاهان مختلف نسبت به کمبود روی متفاوت است. ذرت، برنج، سویا، حبوبات، سورگوم، مرکبات، درختان میوه و به ویژه انگور بیشترین حساسیت و هویج، گیاهان علوفه‌ای و جو بیشترین مقاومت را نسبت به کمبود روی دارند (مارشنر، 1995).
با محلول پاشی عناصری ازجمله روی و پتاسیم که نقش مهمی در کاتالیزوری فرآیندهای متابولیسمی و حفظ آماس سلولی در گیاه بر عهده دارند، گیاه عناصر مورد نیاز خود برای افزایش اسمولیت ها را بهتر و راحت تر در اختیار دارد . بدین ترتیب سلول به فعالیت های حیاتی خود ادامه میدهد و در نهایت عملکرد قابل قبول تری دراین شرایط تولید میکند .پس برای جبران حداقل برخی اثرهای مضر تنش وکمک به گیاه در جهت باز گشت به شرایط رشد طبیعی بعد از آبدهی مجدد، محلول پاشی چنین عناصری میتواند در مقاومت به خشکی گیاه مؤثر بوده و ایفای نقش کند.
نتایج تجزیه واریانس دادهها اثر متقابل بین تنش خشکی و محلول پاشی عناصر را روی عملکرد دانه معنی دار نشان داد. عملکرد دانه در همه تیمارهای تنش، به جز تنش مرحله گلدهی و گردهافشانی، بامحلول پاشی روی و پتاسیم به طورمعنی داری افزایش یافت (عابدی و همکاران، 1388).
2-7- تاثیر تنش خشکی بر عملکرد واجزای عملکرد
به طور کلی در هر یک از گیاهان زراعی زمانی می توان عملکرد مطلوب را انتظار داشت که کلیه عوامل موثر بر رشد ونمو گیاه در حد کفایت باشند (زیمرمن و همکاران، 1973) عملکرد دانه حاصل ضرب چند جزء می باشد که اجزای عملکرد نامیده می شوند. برای افزایش عملکرد هر گیاه بایستی این اجزا و ارتباط بین آنها به خوبی شناخته شود. اجزاء عملکرد مستقل از یکدیگر نبوده و افزایش یک جزء اغلب با کاهش در اجزاء دیگر همراه می باشد(داداشی و همکاران، 1382):
عملکرد نتیجه کلیه فرایند هایی است که در کلیه مراحل رشد گیاه دخالت دارند که کاهش هر کدام می تواند عملکرد گیاه را محدود نماید(داداشی و همکاران، 1382). در زمینه تاثیر کمبود آب بر عملکرد گیاهان زراعی مطالعات گستردهای انجام شده است. نتایج این مطالعات نشان می دهد که میزان تاثیر تنش خشکی بر عملکرد دانه به سه عامل مرحله نمو گیاه در هنگام وقوع کمبود آب، شدت کمبود آب و همچنین طول مدت تنش خشکی بستگی دارد(اسمیت،1987).
اجزاء عملکرد تحت تاثیر اعمال مدیریت، ژنوتیپ و محیط قرار می گیرند. ژنوتیپ بر قابلیت سبز شدن گیاهچه، همچنین پنجه زنی، تعداد گل، میزان مواد فتوسنتزی تولید شده و تخصیص این مواد فتوسنتزی موثر است. محیط نیز بر توانایی یک گیاه از نظر شاخص توان بالقوه ژنتیکی آن گیاه موثر است. کمبود آب نیز مانند سایر عوامل محیطی یا مدیریتی می تواند یک یا چند جزء از اجزاء عملکرد را کاهش دهد(هاشمی و همکاران، 1374).
رشدی و همکاران (رشدی و همکاران، 1385) گزارش کردندکه کمبود آب از طریق کاهش سطح برگ و ریزش آنها منجر به کاهش منبع فتوسنتزی گیاه و افت فعالیت آنزیم های موثر برای فرایند ها می گردد. همچنین طی مرحله گلدهی و گرده افشانی کمبود آب باعث خشک شدن دانه های گرده و کلاله مادگی شده که این مسئله سبب اختلال در گرده افشانی می شود. تمام عوامل مذکور در نهایت منجر به افت تعداد گلچه های بارور غوزه در آفتاب گردان می گردد. یحیایی(1386) کاهش تعداد دانه در سویا را در اثر تنش خشکی گزارش کرد.
محلول پاشی عناصر ریز مغذی ازطریق افزایش اجزای عملکرد به ویژه تعداد دانه در بوته سبب افزایش عملکرد دانه گلرنگ گردید (نادری و همکاران، 2004 ).نتایج بررسی اثر سطوح مختلف روی در گلرنگ نشان داد افزایش روی اثر معنیداری بر تعداد دانه درغوزه نداشت (کمالی و همکاران، 1388).
وزن هزار دانه یک خصوصیت واریته می باشد، اما مقادیرآن متاثر از شرایط دوران رسیدگی نیز می باشد(کوچکی و همکاران،1367). با آغاز فاز زایشی در گیاهان مختلف مقصد عمده مواد فتوسنتزی را دانه تشکیل می دهد. هر عامل محیطی که طی دوره رشد گیاه در حد مطلوب خود نباشد می تواند منجر به کاهش تولید، ذخیره و نهایتاً کاهش در تخصیص مواد فتوسنتزی به دانه ها گردد. تنش کمبود آّ ب در زمان پر شدن دانه ها باعث کاهش عملکرد دانه از طریق تقلیل فتوسنتز می گردد. بنابر این نیاز مقصد برای پر کردن دانه ها به صورت بارزتری نسبت به شرایط بدون تنش از طریق انتقال مجدد مواد فتوسنتزی ذخیره شده تامین می گردد(کوچکی و همکاران،1367).
دانشمند و همکاران(1382) بیان کردند که تنش کم آبی در کلزا سبب کاهش وزن هزار دانه از 37/4 در شرایط آبیاری معمول (شاهد) به 4 گرم گردید. در این بررسی آنها دلیل کاهش وزن هزار دانه در شرایط کم آبی را وقوع تنش از مرحله ساقه دهی به بعد عنوان کردند که باعث کاهش فتوسنتز برگ شده و انتقال مواد فتوسنتزی کاهش می یابد، که این منجر به کاهش وزن هزار دانه در شرایط خشکی می شود. کاهش وزن هزار دانه به میزان 20% در گندم زمستانه تحت تنش کمبود آب گزارش شده است(زیان هی و همکاران، 1995).
در گلرنگ تاثیر تنش رطوبتی بر عملکرد دانه در مراحل اولیه رشد زایشی بیش از سایر مراحل است(هابی و همکاران،1982). پاندی و همکاران (پاندی و همکاران، 1984)، عکس العمل عملکرد و اجزا عملکرد چهار گونه زراعی از خانواده بقولات را به تنش خشکی مقایسه کردند. در تمامی چهار گونه مورد آزمایش با وجود متفاوت بودن عکس العمل آنها به تنش خشکی، کاهش میزان مصرف آب عملکرد دانه را به طور قابل توجهی کاهش داد. در این آزمایش مقدار مصرف آب، عملکرد دانه این چهار گیاه مورد آزمایش را به صورت خطی تحت تاثیر قرار داد.
ابوالحسنی و سعیدی (2006) و نادری در باغشاهی وهمکاران(2004) نیز کاهش عملکرد دانه طی تنش رطوبتی در گلرنگ را گزارش کردند. شوش و همکاران (1981) و همچنین مومن و همکاران (1979) گزارش کردند که نیام در سویا به شدت تحت تاثیر تنش خشکی قرار می گیرد که اندازه این تاثیر با توجه به مرحله نمو گیاه در هنگام تنش، شدت و طول مدت تنش متفاوت است. خواجویی و همکاران (1383) بیان نمودند که کمبود رطوبت در مرحله تشکیل نیام سویا علاوه بر ریزش تعداد زیادی از نیام ها تعداد دانه در نیام را نیز کاهش می دهد.
عملکرد کل ماده خشک گیاهان زراعی نتیجه میزان وشدت جذب خالص دی اکسید کربن و همچنین طول رشد میباشد. چون جذب دی اکسید کربن نتیجه جذب انرژی خورشید است عملکرد کل ماده خشک نتیجه کارایی گیاهی گونه زراعی از نظر استفاده از نور خورشید در طی فصل رشد است. تجمع ماده خشک به عنوان تابعی از شا خص سطح برگ بیان می شود و این به دلیل رابطه سطح برگ در جذب انرژی خورشید است(دیر و همکاران،1986). فرید واحسان زاده (1385) در بررسی اثر تنش کمبود آ ب روی گلرنگ، کاهش وزن خشک را گزارش کردند. کاهش وزن خشک در پنبه تحت شرایط استرس کمبود آب توسط داگدیلن(2009) گزارش شده است. ولدآبادی (1378) )گزارش نمود که در نتیجه تنش خشکی وزن هزار دانه و عملکرد ماده خشک به طور معنی داری کاهش مییابد که این کاهش با شدت تنش اعمال شده متناسب میباشد. تحت شرایط تنش خشکی، ماده خشک تولیدی گیاه به دلیل کاهش میزان رشد ساقه و برگها و ریزش برگها کاهش پیدا می کند و میزان این کاهش وابسته به شدت تنش و اینکه گیاه در چه مرحله ای از رشد تحت تنش خشکی قرار می گیرد متغیر می باشد(کوچکی و همکاران،1365).
2-8- تاثیر تنش خشکی بر درصد روغن و عملکرد روغن
عملکرد روغن حاصلضرب عملکرد دانه و درصد روغن دانه می باشد(رشدی و همکاران، 1385). امروزه به اهمیت کنجد به عنوان گیاه دانه روغنی، به خصوص به علت دارا بودن اسید چرب غیر اشباع و ضروری لینولئیک افزوده شده است و به تولید آن در جهان توجه خاص معطوف شده است(خواجه پور، 1383). در آزمایش هامونیان و همکاران (2001) بر روی اثر سه سطح تنش بر چگونگی تغییر چربی دانه نتیجه گرفتند که در اثر ایجاد تحمل به خشکی، تغییراتی در ساختار و ترکیبات گلیسرولیپید ها به وجود می آید که نتیجه آن کاهش میزان کل چربی یا جلوگیری از بیوسنتز انواع متنوع چربی می باشد. در مطالعه رضوانی مقدم و همکاران (1384). بر روی کنجد نشان داده شد که با افزایش فواصل آبیاری درصد و عملکرد روغن دانه سیر نزولی داشت. سیروس مهر و همکاران (1386) کاهش درصد روغن را در اثر تنش خشکی در گلرنگ گزارش کردند.
2-9-تاثیر غلظت و زمان مصرف کود “روی” بر عملکرد و اجزای عملکرد
اثرات مثبت عنصرروی د رتولید هورمونهای رشد اکسین، افزایش وزن هزا ردانه و فتوسنتز گزارش شده است (کمرکی و گلوی، 1390). در آزمایش دیگری گزارش شده است که کاربرد عنصر روی سبب افزایش وزن 100 دانه سویا می شود. محلولپاشی عناصر ریز مغذی بدلیل رفع به موقع نیازگیاه باعث افزایش وزن هزار دانه در گلرنگ گردید (نادری و همکاران، 2004 ).
در مطالعه اثر سولفات روی بر دو رقم گلرنگ مشخص شد که محلول پاشی سولفات روی تاثیر معنی داری بر روی عملکرد دانه نداشت (ساتانا، 2005). آزمایش های انجام شده نشان میدهد که مصرف 25 کیلوگرم سولفات روی در هر هکتار موجب افزایش معنی دار عملکرد دانه گلرنگ شده است در تحقیق دیگری نیز نشان می دهد که مصرف 10 کیلوگرم بوراکس، 25 کیلو گرم سولفات منگنز و 25 کیلوگرم سولفات روی موجب افزایش معنی دار عملکرد دانه گلرنگ شده است (ازندال، 1992) . نتایج بررسی اثر سطوح مختلف روی در گلرنگ نشان داد افزایش روی عملکرد دانه را به طور معنی داری افزایش داد (کمالی و همکاران، 1388).تأثیرمحلول پاشی عناصر ریزمغذی بر ارتفاع بوته، تعداد شاخه فرعی، تعداد غوزه بارور در بوته، تعداد دانه در بوته و وزن هزار دانه گلرنگ بسیار معنی دارشد ویژگی های ذکر شده بین تیمارهای محلول پاشی عناصر ریز مغذی با تیمار شاهد تفاوت آماری داشت، به طوری که بیشترین ارتفاع بوته و تعداد شاخه فرعی در بوته به تیمار محلول پاشی ریزمغذی آهن تعلق داشت که حاکی از تأثیر بسزای محلول پاشی آهن بر این ویژگی ها می باشد . بیشتر ین تعداد غوزه بارور در بوته از تیمار محلول پاشی ریزمغذی روی بدست آمد. اثرات مثبت عنصر روی در تولید هورمونهای رشد اکسین، افزایش وزن هزار دانه و فتوسنتزگزارش شده است (کمرکی و گلوی، 1390).
موحدی و همکاران(1390) در مطالعه اثر محلول پاشی روی و پتاسیم در چهار سطح تنش خشکی (بدون تنش، تنش در مرحله رویشی، تنش در مرحله گلدهی و گرده افشانی و تنش در مرحله پرشدن دانه) درگلرنگ نشان دادند که محلول پاشی روی و پتاسیم عملکرد دانه را در همه تیمارهای تنش، به جز تنش مرحله گلدهی و گرده افشانی، افزایش داد. محلول پاشی عناصر ریزمغذی از طریق افزایش اجزای عملکرد به ویژه تعداد دانه در بوته سبب افزایش عملکرد دانه گلرنگ گردید (نادری و همکاران، 2004 ).
نادری و همکاران (2004 )گزارش کردند که کاربرد عنصر روی سبب افزایش تولید ماده خشک در سویا می شود. تأثیر محلول پاشی عناصر ریز مغذی بر افزایش تولید ماده خشک نسبت به تیمارشاهد افزایشی بود و در تیمار شاهد کمترین میزان بود. محلول پاشی عناصر ریزمغذی بدلیل رفع به موقع نیاز گیاه باعث افزایش تولید ماده خشک درگلرنگ گردید.
دسته بندی : علمی